نام های دیگر: دجیتال، زهرالکشاتبین.

نوع گیاه: بوته

قسمت مورد استفاده: گل

نام خانواده: گل انگشتانه

مقدار و دستور مصرف: میزان مصرف داروهای وابسته به گل انگشتانه را حتماً باید متخصص قلب تجویز کند و به راهنمای دار و کاملاً توجه شود؛ زیرا مصرف نادرست این گونه داروها ممکن است پیامدهای ناگواری در پی داشته باشد.

ترکیب شیمیایی: نمونه های زینتی گل انگشتانه حاوی مقدار کمی مواد فعال یا دارویی است. نمونه های خودرو و یا کشت شده ی گیاه که برگ آنها حاوی حدود ۳۰ عدد گلوکزید مختلف قلبی است به مصرف دارویی می رسد. بر حسب شرایط کشت گیاه ممکن است از 0.10 تا 0.6 درصد گلوکزید در آن وجود داشته باشد. این گلوکزیدها در برگیرنده ی گروه A شامل دیژیتوکسین و گروه B شامل پرکورسور ژیتوکسین می باشند. هیدرولیز دیژیتوکسین و ژیتوکسین با از دست دادن ملکول های قند تولید گلی کون های دیریتوکسی ژنین و ژیتوکسی ژنین می کند. دانه های گیاه نیز حاوی گلوکزید قلبی هستند و مهم ترین گلوکزیدهای گیاه دیژیتالیس لاناتا شامل لاناتوزیدهای A تا E هستند. جا به جایی گروه استیل و قندها باعث تولید دیژیتوکسین ژیتوکسین و دیگوکسین دیژیتالین ژیتالوکسین می شود. این گونه گیاه در آمریکا به شکل پودر مصرف می شود همچنین برای تولید لاناتوزید C و دیگوکسین از آن استفاده می کنند.

مشخصات: گل انگشتانه یا فاکس‌گلاو (Foxglove) یکی از اعضای تیره بارهنگیان است که تا ارتفاع ۱ متر رشد می‌کند و گل‌های واژگون سحرانگیز و زیبایی به رنگ‌های بنفش، صورتی یا سفید (گاهی با لکه‌های کوچک) دارد. نام علمی گل انگشتانه، داروی مشهور بیماری‌های قلبی به نام دبجیتالین از برگ‌های آن استخراج می‌شود. اگرچه مصرف گل انگشتانه به قرن دهم در اروپا باز می گردد ولی در واقع زمانی که ویلیام ویترینگ در دهه اول قرن هیجدهم میلادی مطالعات خود را بر روی گیاه انجام داد استفاده آن به عنوان ادرار آور برای درمان آب آوردگی رایج شد. در آمریکای جنوبی فرآورده های تهیه شده از برگ پودر شده گیاه به عنوان مسکن ادرار آور مقوی قلب و برای درمان آسم مصرف می شود در کشور هندوستان پماد حاوی گلوکوزیدهای گل انگشتانه به منظور بهبود زخم و سوختگی به کار می رود. امروزه مصرف گلوکوزیدهای این گیاه در معالجه ضعف قلب بسیار متداول است ولی با توجه به اینکه میزان درمانی و میزان مسمومیت منجر به مرگ ترکیبات این گیاه به یکدیگر نزدیک می باشد. مصرف این فرآورده ها به تدریج جای خود را به مواد جدیدتری داده که شامل آنژیوتانسین مهارکننده آنزیمها و بلوکه کننده کانال کلسیم می باشند. گیاه گل انگشتانه از جمله گیاهان دارویی بسیار سمی است که مصرف مقدار کمی از آن می تواند منجر به مرگ شود، لذا باید فرآورده های آن را زیر نظر پزشک مصرف کرد. گرچه این گیاه به علت زیبایی به عنوان گل زینتی در بسیاری از نقاط اروپا و حتی در بوستان ها و خانه ها وجود دارد ولی مردم از سمی بودنش آگاهند و با این حال از زیبایی آن لذت می برند. با توجه به اینکه شرایط آب و هوایی نواحی مختلف باعث کاهش و یا افزایش مواد مؤثر گیاه می شود. نمی توان آن را مانند گیاهان دارویی دیگر به صورت دم کرده و یا جوشانده مصرف کرد. مقدار مواد این گیاه باید در صنعت داروسازی تعیین و سپس به فرآورده ی دارویی تبدیل شود و مورد استفاده قرار گیرد. گل انگشتانه گونه های متعددی دارد که همه ی آنها سمی و دارویی هستند ولی برای تهیه ی دارو بیشتر از گونه ی (پور پوره آ) استفاده می شود. این گونه واریته هایی مختلفی دارد که رنگ گل آنها با هم متفاوت است و بیشتر به رنگ صورتی و گاهی سفید یا بنفش دیده می شود. گل انگشتانه ی خودرو در طبیعت ایران گونه ی (نروزا) است که از نظر ارتفاع کوتاه تر از گونه ی پورپورها و گل آن كوچك تر و به رنگ تقریباً سفید می باشد که در نواحی شمالی ایران می روید. گونه ی پورپوره آ با گلهایی به رنگ سفید صورتی و بنفش در سال های اخیر در ایران به عنوان گل زینتی در بعضی محل های تولید گل و گیاه دیده می شود. از هیچ کدام از گونه یا واریته های گل انگشتانه مستقیماً در ایران دارو تهیه نمی شود. ولی داروهای آماده ی آن در داروخانه ها وجود دارد که با نسخه در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد. گروهی از پر مصرف ترین داروهای قلبی امروز دنیا از گونه های مختلف گل انگشتانه تهیه می شود. که طبق آمار سال های گذشته مصرف صحیح و با تجویز پزشك موجب ۱۵ تا ۲۵ سال افزایش طول عمر بیماران قلبی شده است. چون گلهای این گیاه به صورت انگشتانه در بالای شاخه گرد آمده است. این گیاه را (فوکس گلوه) یا همان گل انگشتانه نامیده اند. کشف اثرات منحصر به فرد گل انگشتانه و تهیه ی داروهای قلبی از آن که نزدیک به دو قرن پیش صورت گرفت با استفاده از تجربه ی طب سنتی آن بود.

خواص:

1. مسکن
2. ادرار آور
3. ضد تومور
4. تقویت کننده ی قلب
5. گشاد کننده ی عروق
6. دیژیتوکسین ۱۰۰۰ بار قوی تر از پودر برگ گل انگشتانه است و به طور کامل و بسیار سریع در معده و روده جذب می شود. دیگوگسین نیز ۳۰۰ بار قوی تر از پودر برگ می باشد. تمامی گلوکزیدهای قلبی موجود در گل های انگشتانه در بهبود مشکلات قلب مؤثرند. این گلوگزیدها خاصیت ضد آریتمی دارند. اما در مقادیر بیش از حد دارویی ایجاد آریتمی می کنند. دیژیتوکسین خاصیت ضد تومور در ساختمان تومور KB ایجاد کرده است. تحقیقات گسترده ای بر روی فارماکولوژی و فارماکينتيک گلوکزیدهای دیژیتال انجام شده است.

مضرات:

• تمام قسمت های این گیاه سمی است جانوران هنگام چریدن و پس از خوردن این گیاه مسموم می شوند. مسمومیت کودکان از گلبرگ و یا دانه ها و یا قسمت های دیگر این گیاه گزارش شده است. گاو با خوردن ۱۷۰ تا ۲۰۰ گرم برگ تازه ی گیاه اسب ۱۵۰ تا ۱۸۰ گرم و خوک با خوردن ۱۵ تا ۲۳ گرم از گیاه مسموم می شود. مرگ انسان با نوشیدن اشتباهی چای این گیاه به جای گیاه کمفری گزارش شده است. گلوکزیدهای گل انگشتانه می توانند در بدن تجمع کنند. زیرا به آهستگی دفع می شوند. به هر حال مسموم شدن در زمان درمان امری عادی است؛ به طوری که حوادث و خطرات و آسیب های ناشی از این داروها از ۵ تا ۲۳ درصد است، بنابراین باید آن را درست و به میزان لازم مصرف کرد. نشانه های مسمومیت از گیاه گل انگشتانه با داروهای خالص آنها تنگ شدن مردمک چشم کبودی ضربان های شدید ولی آهسته ی قلبی، تهوع، استفراغ، گیجی، ازدیاد ادرار (تکرر ادرار)، لرز و ضعف عضلانی می باشد. در مسمومیت های شدید بی حسی منگی (گیجی، تشنج و مرگ) پیش می آید. هنگام بروز عوارض مذکور شست و شوی معده همراه با مصرف الکترولیت ها، داروهای ضد آریتمی از جمله لیدوکائین فنی توئین و آتروپین به عنوان آنتاگونیست گلوکزیدهای قلبی مناسب است. اصولاً بیشتر مسمومیت های ناشی از گل انگشتانه به علت تجمع تدریجی گلوکزیدها در عضله ی قلب پیش می آید.