نام های دیگر: پودنه، مانتاپولژیوم، راخونهف پیتنک، فلیحا، حبق، ملیه، ثومس، سعتر الحمام، مانت پولپو، پودنج، قودنج، غاغه، غاغ، حبق التصساح، پذم

نوع گیاه: بوته

نام خانواده: نعناع

مزاج: گرم و خشک، درجه 3- 1

قسمت مورد استفاده: بگر و سرشاخه های لدار

مصلح: آرد بلوط، رب مورد، کاسنی، کتیرا، سرکه

مقدار و دستور مصرف: 2 تا 4 گرم روزی سه بار به صورت دم کرده. ۱ تا ۴ گرم گیاه خشک به صورت دم کرده یا به صورت های دیگر تا سه بار در روز خوراکی عصاره ی مایع هیدروالکلی ۱ تا ۴ میلی لیتر تا سه بار در روز خوراکی و اسانس پونه 0.05 تا ۲ میلی لیتر در روز به صورت مخلوط با مواد دیگر. اصولاً اسانس گیاهان را نباید به هیچ وجه مستقیماً مصرف کرد و خورد. از گیاه تازه نیز میتوان استفاده نمود. البته برگ ها طعم و مزه ی گس و کمی سوزاننده دارند.

ترکیب شیمیایی: روغن فرار (شامل ترکیب ستونی پولگون)، تانن، رزین، هیسپیریدین. پونه حاوی ۱ تا ۲ درصد اسانس مایل به زرد و یا سبز است پولگون موجود در اسانس برگ آن از ۹ درصد در نوع برزیلی تا ۳۰ درصد در انواع آمریکایی وجود دارد. میزان پولگون گونه های اروپایی از ۹۰ تا ۹۴ درصد می باشد. موادی که به طور طبیعی در اسانس پونه وجود دارند و یا خود بخود اکسیده می شوند، عبارتند از: آلفایی بن، بتایی تن، لیمونن ۲۰ اکتانول ۳۰ اکنانول، پاراسیمن ۳۰ اکتیل استات، منتون ایزومنتون پولگون ایزوپولگون، پیپریتون سیس و ترانس پولگون اکساید و کاریوفیلن ترکیبات مهم دیگر گیاه شامل اسید لوريك ” سيد ميريستيك اسيد بالميتيك سالي سيل الدهيد، دیوسزمین و هسپریدین است. دانه های خشک پونه حاوی تا ۲۵ درصد پروتئین، ۲۷ درصد چربی ۱۱ درصد خاکستر ۹۰ درصد کلسیم 0.5 درصد مدیم و تا 1.5 درصد پتاسیم می باشند.

مشخصات: پونه نام علمی Mentha pulegium پودینه (فارسی افغانستان) از گیاهان خانواده نعنائیان است. گیاهی است از سرده نعنا و تیره لب گلی‌ها و له شده برگ‌های آن عطر نعنا دارد. پونه جزو داروهای مورد استفاده در طب سنتی، قاعده‌آور، سقط‌کننده جنین، و جزو گیاهان دارویی است، اما برای کبد سمی است و باعث مرگ برخی از افراد شده ‌است. پونه ی آمریکایی حاوی تا ۲ درصد و نوع اروپایی تا ۱ درصد اسانس است که میزان پولگون این اسانس ها از ۸۵ تا ۹۲ درصد می باشد. پولگن جسمی است که مصرف زیاد آن میتواند عوارض جانبی خطرناکی داشته باشد؛ لذا پونه های نوع آمریکایی و اروپایی که درصد بالایی پولگن دارند باید به مقدار کم و با احتیاط مصرف شوند. از میان گونه های پوندی ایرانی خالواش مورد تحقیق قرار گرفته است که درصد کمی پولگن دارد و می توان آن را به صورت سبزی خوراکی مصرف نمود به طوری که سالیان درازی است که این گیاه در گیلان کشت و استفاده می شود. به طور کلی هر پونه ای را که حاوی پولگن با درصد پایین باشد میتوان با اطمینان مصرف کرد و در غیر این صورت باید در مصرف آن احتیاط نمود. در کانادا مصرف پونه هایی که حاوی پولگن نباشند مجاز است. مصرف خوراکی اسانس پونه هایی که حاوی پولگن با درصد بالا هستند باعث عوارض کبدی، کلیوی و مخاطی می شوند. عوارض خوراکی اسانس پونه با درصد بالای پولگن شامل اسهال، دردهای شکمی، بالا رفتن فشارخون استفراغ و در موارد شدید سقط جنین است. بهتر است در زمان شیردهی و حاملگی از مصرف زیاد پونه خودداری شود. در کتاب قانون ابن سینا پونه به نام خودنج معرفی و شرح مفصلی در مورد آن داده شده است. در این کتاب ابن سینا هم به چندین نوع پونه اشاره کرده و علم امروز گیاهشناسی گونه های مختلف این گیاه را تقسیم بندی نموده است که مواد مؤثر موجود در آنها خواص مشترک و در مواردی متفاوت دارد. همچنین ممکن است بعضی گونه ها دارای موادی با عوارض جانبی باشند و اما در قانون به پونه ی جویباری (پونه کنار آبی)، پونه کوهی پونه شاک و پونه ای که آن را غلیجن نامند. اشاره شده است. ابن سینا معتقد است که پونه ی کوهی از پونه جو یباری قوی تر است. البته اثرات گونه های مختلف را شبیه میداند و میگوید پونه خون را به سمت پوست می کشد. طبیعت گرم دارد و معرق می باشد. دارای خاصیت ضد درد و کوفتگی ماهیچه ها است. اشتها آور و مقوی معده است و سکسکه را بر طرف می کند. آب پز پونه ادرار آور است بیمار تب و لرز اگر آب پز پونه خورد یا پونه را در روغن بپزد و از آن روغن بر تن ماند. بسیار نافع است. دود برگ پونه حشرات را دور می کند پونه ی بیابانی داروی نیش کردم است. بسیاری از خواصی که این سینا راجع به بونه نوشته است با کتب علمی امروز مطابقت دارد. البته باید گونه های مختلف نمنا (Merina) و پونه که گونه ای از نعناست و گونه های مختلف پونه به خصوص انواع ایرانی آن مورد تحقیق و مطالعه قرار گیرند تا با تجزیه و شناسایی کمی و کیفی مواد موجود در پونه های ایرانی بتوان به آثار دارویی و درمانی آنها پی برد و آنها را به طور صحیح مصرف نمود.

خواص:

1. صفرا آور
2. ضد انگل
3. نشاط آور
4. دافع بلغم
5. دافع سودا
6. درمان نفخ
7. درمان انگل
8. ضد سرطان
9. پالایش معده
10. درمان یرقان
11. درمان آلزایمر
12. درمان استسقاء
13. درمان یبوست
14. درمان استفراغ
15. درمان خستگی
16. درمان سکسکه
17. درمان تب و لرز
18. درمان تپش قلب
19. درمان فشار خون
20. درمان سیاه سرفه
21. درمان نیش عقرب
22. درمان آمفیزم ریوی
23. تقویت کننده اعصاب
24. درمان تصلب شرایین
25. درمان سیاهی پوست
26. از بین برنده بوی سیر
27. سرخ کردن رنگ عضو
28. درمان دل درد (با نان)
29. ضد سم جانوران گزنده
30. درمان اسید اوریک بالا
31. درمان مشکلات طحال
32. درمان بی اختیاری ادرار
33. درمان اختلال در زهدان
34. تقویت حافظه در سالمندان
35. تقویت کننده نیروی جنسی
36. درمان خارش پوست (مالش)
37. تقویت قلب (استنشاق سرشاخه)
38. دارای آنتی بیوتیک (پونه کوهی)
39. درمان ضعف معده و سوء هاضمه
40. درمان خشکی دهان (پونه کوهی)
41. درمان قاعدگی دردناک (جوشانده)
42. درمان مشکلات کبد (پونه کوهی)
43. دارای ویتامین های C، گروه B، A
44. درمان چین و چروک پوست (روغن)
45. درمان خون دماغ (چکاندن با کافور)
46. محرک مفاصل و نقرس (2 ساعت ضماد کنید)
47. تقویت و ضد عفونی کننده روده (خصوصاً پونه کوهی)
48. برگ های پونه برای ایجاد طعم و مزه درست کردن چای و به عنوان ادویه استفاده می شوند. یکی از مصارف مهم آن به عنوان طعم دهنده نوعی خوراک گوشت خوک می باشد که گاهی آن را با فلفل و عسل نیز مخلوط می کنند. این گیاه بوی منحصر به فردی دارد که کاملاً از نعناع قابل تشخیص است. طعم پونه در ابتدا گرم کاملاً منظر و تقریباً گس و تلخ است و پس از مدتی ایجاد احساس خنکی می کند. اسانس پونه دارای طعم تلخ و احساس سردی است. بوی پونه کمی شبیه بوی سیترونل است و از آن در صابون های معطر استفاده می شود. اسانس پونه در حشره کش ها به کار می رود همچنین از آن به صورت پودر برای پاشیدن بدین منظور استفاده می شود. اسانس پونه یکی از منابع تولید طبیعی منتول می باشد یکی از محصولات پونه عرق طبی آن است. در زمان قدیم پونه را در اتاق افرادی که تشنج داشتند آویزان می کردند و معتقد بودند که تأثیر آن بیشتر از گیاه گل سرخ است. همچنین آن را برای بهبود سردرد و گیجی به دور سر می بستند. چای پونه را نیز برای رفع سرماخوردگی سرفه و مشکلات قاعدگی مصرف می کردند در هر صورت، پونه باید با دقت مصرف شود، زیرا مصرف بیش از حد آن باعث مسمومیت می گردد در آمریکا برگ و اسانس پونه به طور قانونی به فروش نمی رسد در اروپا از آن به عنوان ضد عفونی کننده ضد نفخ، صفرا آور، معرق، هضم کننده قاعده آور ضد سرفه و محرک استفاده می شود.

مضرات:

1. روده
2. سردرد
3. زیاد کننده عرق
4. سقط جنین (به خصوص شیاف)
5. مصرف خوراکی در حد يك قاشق چایخوری اسانس پونه می تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد. به طور مثال در گزارشی از ۱۹۷۸ کلرادوی آمریکا آمده است مصرف خوراکی اسانس پونه برای سقط جنین باعث مرگ زن جوانی شد. مصرف در حد دارویی اسانس و یا فرآورده های پونه عارضه جانبی ندارد. آمار دیگر نشان می دهد که مصرف خوراکی ۲ قاشق چایخوری اسانس پونه يك مادر ۱۸ ساله را به مرگ کشانده است. حتی نصف قاشق چایخوری اسانس پونه می تواند باعث تشنج و کما شود.