نام های دیگر: مشک دانه، نان کلاغ، حب المشک، پچکو، پنیرک وحشی، خبازی، ایم کاجی، بغیک، فیرو، خطمی خوش بو، خطمی معطر، موو، مالوا، التایا، په یه چه وره، ملوخیا، خطمی کوچک، پین دیره، خیره، خباجی.
مصلح: عسل
نوع گیاه: بوته
نام خانواده: پنیرک
مزاج تخم پنیرک: سرد و تر
مزاج: کمی سرد و تر و عده ای آن را معتدل می دانند.
قسمت مورد استفاده: تمام گیاه (بخصوص برگ و گل)
مقدار و دستور مصرف: 4 الی 2 گرم روزی سه بار به صورت دم کرده. بهتر است پس از صاف کردن دم کرده، گل را کمی فشار داد تا تمام موسیلاژ آن استخراج شود و تفاله آن را دور ریخت. هنگام تهیه فرآورده ها نباید بیش از پنج دقیقه آن را جوشاند، چون باعث هیدرولیز موسیلاژ و کم اثر شدن محصولات می شود.
ترکیب شیمیایی گل پنیرک: ماده ی رنگی به نام مالوین، لعاب شامل مواد ال آرابینوزوال، رامنوزودی و گالاکتورونیک اسید.
مشخصات: گیاهی است از خانواده ی Malvaceae که دارای دو نوع میباشد (نوع کبیر و صغیر) ۱ نوع کبیر گیاهی است علفی پایا و یا دو ساله با ساقه ی راست و استوانه ای که بلندی آن ۸۰ ۴۰ سانتی متر می باشد. برگهای آن متناوب با دمبرگ بلند و با بریدگی عمیق است که برگ را به ۷-۵ قسمت تقسیم میکند. گلهای آن درشت است که در ماههای اردیبهشت تا تیر به رنگ قرمز مایل به بنفش ظاهر میشود. ریشه ی آن عمودی، کمی ضخیم گوشت دار سفید رنگ و آبدار و ساقه ی آن پوشیده از کرک میباشد. تخمدان آن آزاد مدور و دارای خانه های متعدد میباشد. میوه ی ان کپسول گرد و مدور است که در خانه های متعدد و مشخص آن در هر خانه یک دانه قرار دارد. واریته ای از آن در ایران میروید در نواحی البرز کرج کن، بيلغان، آذربایجان نزدیک تبریز، در خوی در قراچال و کوه های گرد در اراک در خراسان در کوپه داغ قوچان و بین تربت حیدریه و اسدآباد مشهد و در جنوب در شیراز، کرمان و بلوچستان دیده شده است. ۲ نوع صغیر برگ و گل در تمام قسمتها کوچک تر از نوع کبیر است بلندی آن در حدود یک وجب و حداکثر به نیم متر میرسد برگهای آن گرد و گلهای آن سفید با رگه های قرمز یا قرمز شرابی است. این گیاه نیز در اغلب مناطق ایران میروید از جمله در دامنه های البرز اطراف تهران هفت حوض در مناطق شمال ایران اطراف گیلان آستارا ،آذربایجان دلیجان و نزدیک تبریز و خوی مناطق مرکزی ایران در ،اصفهان، سمنان، اراک منطقه ی خراسان در قوچان کوپه داغ و در مناطق جنوب در جزیره ی قشم بندرعباس کرمان و بلوچستان به طور خودرو دیده می شود. اثرات گل پنیرک، عمدتاً مربوط به موسیلاژ و آنتوسیانین آن است که یکی از مهم ترین داورهای ضد سرفه و مفید برای رفع گرفتگی صدا است. برای اثرات بیشتر گل ها بهتر است زمان باز شدن گل ها، یعنی در فصل تابستان، آنها را جمع آوری و در سایه خشک کرد. برای جمع آوری گل ها، بهتر است در زمان باز شدن گل ها که معمولاً تابستان است، این کار صورت گیرد، جمع آوری برگ ها در فصل بهار باید صورت گیرد.
خواص:
- شیر افزا
- سیاتیک (تخم)
- درمان باد سرخ
- درمان برونشیت
- درمان سینوزیت
- درمان ورم کلیه
- درمان درد مثانه
- درمان زخم روده
- درمان ورم گوش
- درمان انسداد کبد
- درمان درد طحال
- درمان ورم (ضماد)
- درمان سوزش ادرار
- درمان سوء هاضمه
- درمان اسهال خونی
- درمان ورم پروستات
- کیسه صفرا (کلاهک)
- درمان گزیدگی عقرب
- صفرا آور (جوشانده گل)
- دافع اخلاط غلیظ (تخم)
- درمان درد گوش (بخور)
- درمان نیش زنبور (مالش)
- درمان تاول دهان (مالش)
- درمان ورم حفره های بینی
- التهابات اثنی عشر (جوشانده)
- درمان مشکلات کبد (با عسل)
- درمان شکستگی اعضاء (ضماد)
- درمان ورم دستگاه تناسلی زنان
- گلودرد چرکی (غرغره جوشانده)
- شستشو چشم (جوشانده 15 دقیقه)
- درمان جرب (جوشانده گل آن با شکر)
- استحکام عضلات رحم (حمام ته نشین)
- تقویت کننده معده و زخم معده (جوشانده)
- درمان سوختگی (جوشانده با روغن زیتون بمالید)
- ضماد تخم پنیرک برای رفع ناراحتی از گزیدن زنبور مفید می باشد.
- تنقیه ی تخم پنیرک برای رفع سوزش روده ها، مقعد و رحم نافع است.
- با آب جوشانده ی گل پنیرک قرقره کنید و دهان شویه نمایید بسیار نافع است.
- ضماد تخم پنیرک با جو پوست کنده برای رفع ورم های گرم و دردناک و سفت نافع است.
- ضماد ساییده ی برگ آن برای شکستگی اعضا تحلیل ورم های گرم و گزیدگی زنبور مفید است.
- نشستن در آب دم کرده ی برگ پنیرک برای نرم کردن ورم های مقعد و استحکام عضلات رحم نافع است.
- اگر برگ آن را بکوبید و با روغن زیتون مخلوط کنید و ضماد نمایید برای رفع سوختگی از آتش و باد سرخ و گزیدگی عقرب نافع است.
- بیست گرم از تخم پنیرک را بخورید. برای تسکین سرفه های گرم و خشک رفع گرفتگی آواز تقویت روده ها لینت شکم و زخم کلیه و مثانه مفید است.
- ده گرم از گل پنیرک را در یک لیتر آب جوش دم کنید و هر صبح ظهر و شب هربار یک فنجان از آب صاف کرده ی آن را بنوشید. سینه را نرم میکند و سرفه را تسکین می دهد.
- سی گرم از آن گیاه را در یک لیتر آب جوش دم کنید و آب صاف کرده ی آن را به مرور بنوشید. اعتدال دهنده ملین و نرم کننده خشک کننده و تب بر است اخلاط غلیظ را رقیق و اخلاط خیلی رقیق را معتدل مینماید خشونت صدا که ناشی از حرارت و خشکی باشد را مداوا میکند انسداد مجاری کبد را باز میکند موجب ازدیاد ترشح ادرار و شیر میشود برای درمان برقان زخم معده شکم روش و سوزش مجرای ادرار مفید است. در موارد ناراحتی های غشاهای مخاطی مجاری ریه و مثانه و ادراری تجویز می شود. این گیاه به شکل ضماد در استعمال خارجی برای رفع التهاب های پوست مصرف می شود.
- دم کرده گل ها به خاطر داشتن موسیلاژ، یکی از داروهای خوب ضد سرفه است، همچنین به عنوان ضد نزله (زکام) و تورم دهان و گلو مصرف می شود، از سویی چون دارای خاصیت قابض ضعیف است، تا حدی به عنوان ضد اسهال عمل می کند. در طب عوام از گل پنیرک به صورت خوارکی، به منظور رفع مشکلات مثانه و به صورت ضماد موضعی در التیام زخم ها استفاده می شود، رنگ (آنتوسیانین ها) آن نیز در مواد غذایی به کار می رود.
مضرات:
- اسهال
- معده (خام)
- برای معده های ضعیف مضر می باشد.
- تاکنون عوارضی از گل یا برگ پنیرک گزارش نشده است.