نام های دیگر: حشیشه السعال (گیاه سرفه)، سعالی، سعله، فنجیون، فرفر، علف سرفه، منجون، فخریون، توسیلاژ، فنجیوون، آرد پشتک
نوع گیاه: بوته
مزاج: گرم و خشک
نام خانواده: گل مینا یا کاسنی
قسمت مورد استفاده: برگ، گل، ریشه
ترکیب شیمیایی ساقه زیر زمینی پای خر: روغن، اتری پارافین، اینولین، تانن.
ترکیب شیمیایی: نوعی از فیتوسترین، تارا کسانتین، فارادیول، تانن، لعاب، یک گلوکوزید تلخ.
مقدار و دستور مصرف: به صورت پودر و تهیه دمنوش: تا سه نوبت در روز و هر نوبت 0.6 تا ۲ گرم. به صورت تنتور: تا سه نوبت در روز و هر نوبت ۲ تا ۸ میلی لیتر. به صورت شربت: تا سه نوبت در روز و هر نوبت ۲ تا ۸ میلی لیتر.
مشخصات: گیاهی است از خانواده ی Compositae چند ساله که قسمت زیرین آن ضخیم گوشتی و خزندهاست و از آن تعدادی ساقه های قائم خارج میشود ساقه ها به رنگ سفید پنبه ای و فلس دار میباشد که رنگ فلس آنها بنفش و برگهای آن پهن نزدیک سطح زمین و وصل به ریشه ،است صفحهی برگ که به طرف خاک می باشد سفید پنبه ای و صفحه ی فوقانی برگ سبز به شکل قلب با کناره های موجی است که معمولاً پس از گل ظاهر میشوند. گلهای آن منفرد و زرد رنگ میباشد که در اوایل بهار ظاهر میشوند ساقه ی زیرزمینی یا به اصطلاح بیخ یا ریشه ی آن تلخ و تند و خشک شده ی آن بیشتر تلخ و تند استاین گیاه در نقاط مرطوب و نمناک میروید و در ایران در اغلب مناطق از جمله در راه شمشک فرحزاد راه ،چالوس دامنههای مرطوب کندوان و سایر نقاط دیده می شود. همانطور که از نام لاتین گیاه پای خر توسیلاگو بر می آید این گیاه به داشتن خاصیت آنتی توسیو” یا ضد سرفه مشهور است جوانه گل و برگ گیاه از قدیم در طب سنتی برای سرفه های خشک و گلو درد مصرف داشته است. در طب گیاهی چین این گیاه جایگاه خاص خود را داشته و برای درمان بیماری های تنفسی مانند سرفه آسم، برونشیت حاد و مزمن استفاده می شده است پای خر در اروپا نیز به منظور درمان بیماری های تنفسی در تولید فرآورده های گیاهی تجاری بسیاری به کار میرود پای خر در مخلوطی از چند گیاه به صورت سیگار برای سرفه و خس خس گلو مصرف می شود ولی سیگار خود بالقوه می تواند عامل تحریك گلو باشد. دانه های لطیف پای خر زمانی برای پر کردن بالش و تشك و عصاره گیاه به عنوان طعم دهنده آب نبات و شکلات به کار میرفت در تمامی رفرانس های قدیمی بر تأثیر موسیلاژ پای خر برای نرمی گلو و ناراحتی های دهان مانند سوزش یا خارش تأکید شده است.
خواص:
- ملین
- مقوی
- مسهل
- ادرار آور
- عرق آور
- قاعده آور
- ضد سرفه
- درمان نفخ
- درمان سل
- درمان لقوه
- درمان تشنج
- ضد میکروب
- درمان خنازیر
- درمان هیستری
- درمان برونشیت
- درمان سینوزیت
- درمان ورم گوش
- درمان خلط خونی
- ضد ادم (ضد خیز)
- تقویت کننده قلب
- درمان احتقان غدد
- تقویت کننده بینایی
- درمان التیام زخم (ضماد)
- درمان جوش های پوستی
- ضد چسبندگی پلاکت ها
- درمان بیماری های پوستی
- درمان ضربه و خون مردگی
- درمان تورم حفره های بینی
- ضد حساسیت (ضد هیستامین)
- درمان فلج ناشی از سکته مغزی
- افزایش دهنده فشارخون و محرک سیستم ایمنی
- درمان سرطان ریه (غنچه و سرشاخه های گل دار)
- درمان تنگی نفس (کشیدن برگ آن به جای سیگار)
- درمان سرفه (کشیدن برگ آن به جای سیگار یا بخور)
- نرم کننده کورک و آبسه و زخم و ترکاننده دمل داخلی
- خوردن غنچه پای خر مخلوط با عسل برای التیام زخم ریتین خوب است.
- اگر برگ های آن را به صورت شیاف در مهبل، گذارید جنین زنده و مرده را خارج می کند.
- ضماد برگ همراه با گل آن ورم ها را تحلیل می برد سر باز می کند و زخم ها را التیام می بخشد.
- بخور خشک آن و یا استنشاق دود آن برای درمان تنگی نفس قرحهی سینه، تسکین سرفه و تحلیل بردن گاز سینه مفید است.
- هر روز صبح، ظهر و شب هربار یک فنجان آب دم کرده ی آن را بنوشید. مقوی، محلل مسهل، معرق، مدر ادرار و قاعده آور است.
- برگ های آن را مثل سیگار بپیچید و بکشید برای تسکین سرفه و تنگی نفس مفید است و ناراحتی های ریوی را درمان می کند.
- ساقه زیر زمینی پای خر را در دهان نگهدارید برای تسکین سرفه مزمن، رفع تنگی نفس قرحه ی سینه و تحلیل گاز سینه بسیار مفید است.
- پنج گرم از ساقه زیر زمینی پای خر را در یک لیتر آب جوش دم کنید و هر روز صبح ظهر و شب هربار یک فنجان از آب صاف کرده آن را بنوشید. در موارد ناراحتیهای سینه برونشیت مزمن و اسم مؤثر می باشد.
- پنج گرم از برگ و گل آن را مخلوط در یک لیوان آب جوش دم کنید بعد آب صاف کرده ی آن را با عسل شیرین کرده و در طول روز به مرور بخورید، آرام بخش در مورد آسم می باشد، در موارد برونشیت نیز بسیار مفید است.
- بیست تا چهل گرم برگ های آن را در یک لیتر آب بجوشانید و آب صاف کرده ی آن را روزی سه تا چهار فنجان بنوشید برای درمان بیماریهای ،جلدی ورم مثانه و جلوگیری از خنازیر نافع است برای درمان ناراحتیهای سینه برونشیت مزمن و آسم مفید میباشد.
- ۲۰ تا ۴۰ گرم از تازه یا خشک غنچه پای خر را در یک لیتر آب جوش دم کنید و آب صاف کرده ی آن را روزی سه فنجان به مرور بنوشید برای تسکین سرفه و درمان برونشیت، کریپ، نرم کردن سینه و رفع التهاب شدید سینه درمان آسم، سرطان ریه و خروج اخلاط خونی از ریه مؤثر میباشد برای سرما خوردگی شدید داروی بسیار مفیدی است برای درمان، سل فلج ناگهانی ناشی از خونریزی مغزی و درمان آنفلوانزا مؤثر می باشد.
- از فرآورده های دارویی گیاه پای خر مدت هاست برای درمان زخم گلو استفاده می شود. مهم ترین خاصیت گیاه مذکور نرم کنندگی به خاطر وجود موسیلاژهای آن است موسیلاژ این گیاه با سوختن از بین می رود و سیگار یا بخور ترکیبات آن که در آب جوش قرار گیرد مانند موسیلاژ آن عمل نمی کند. و گاه باعث مشکلات تنفسی می شود تنها در يك منبع سیگار طبی پای خر برای تسکین آسم توصیه شده است. این گیاه خلط آور خوبی است و در درمان برونشیت لارنژیت، سیاه سرفه، آنفلوانزا و احتقان ریه ها تأثیرات قابل ملاحظه ای دارد گیاه پای خر یکی از پر مصرف ترین گیاهان دارویی در اروپا برای درمان مشکلات قفسه ی سینه است. در طب چین از مخلوط این گیاه با گیاهان دیگر در ۶۶ مورد درمان و تسكين حالات آسم و کاهش انسداد راه های تنفسی استفاده می شود. پلی ساکاریدها و فلاونوئیدهای پای خر دارای خاصیت ضد تورم است در گزارشی علمی این اثر شبیه اثر ایندومتاسین ذکر شده است. همچنین در تحقیقاتی اثر ضد ادم گیاه پای خر در موش گزارش شده است. ترکیب توسیلاگون موجود در گیاه محرك قوی قلبی و عروقی است. وقتی این جسم با غلظت 02 تا 0.3 میلی گرم بر کیلوگرم به ورید سگ تزریق می شود فشارخون به سرعت بالا می رود. این افزایش فشارخون کاملاً مشابه عمل و سرعت عمل تحريك قلبی دوپامین است توسیلاگون همچنین تنفس را افزایش می دهد. عصاره ی آبی گیاه و ترکیبات فنلی آن دارای اثر ضد میکروبی به خصوص بر روی میکروب های گرام منفی است. عصاره و ترکیبات این گیاه بر میکروب هایی از جمله استافیلوکوک اورئوس برودوتلاپرتوسیس، پسودوموناس آئروژینوزاوپروتئوس ولگاریس تأثیرگذار است.
مضرات:
- سرطان کبد
- ناراحتی های کبد
- سقط جنین (شیاف با عسل)
- افراد که سابقه الکلیسم دارند
- دمنوش تهیه شده از گیاه پای خر به طور کلی اثرات سمی و عارضه ی جانبی ندارد، ولی بعضی افراد ممکن است نسبت به گیاهانی که با این گیاه فرموله می شوند حساسیت داشته باشند که از آن جمله گیاه بابونه را می توان نام برد. چندین گزارش از وجود آلکالوئیدهای گروه پیرولیزیدین در دست است مبنی بر اینکه زیاده روی در مصرف آنها کبد را مسموم می کند به هر حال اداره ی نظارت بر مواد دارویی و غذایی آمریکا (FDA) فرآورده های گیاه پای خر را به عنوان دارویی مطمئن توصیه نمی کند. از طرفی، زیاده روی در مصرف آن می تواند مشکلات کبدی اثرات موتاژنی و سرطان زایی ایجاد کند. این گیاه ممکن است فشار خون را افزایش دهد. به طور کلی از مصرف طولانی مدت فرآورده های گیاه پای خر خودداری شود.