نام های دیگر: نخاله، سوز، غور غور
مشخصات: سبوس یکی از محصولات جانبی است که از دانه گندم به دست میآید. درگذشته که امکانات و اطلاعات دقیقی از ارزش واقعی دانه گندم وجود نداشت این محصول پس از برداشت و جداسازی از کاه، در بازههای زمانی موردنیاز به آسیاب برده و تبدیل به آرد میشد. این موضوع باعث تولید نانهایی باکیفیت و ماندگاری بالا میشد؛ اما در عصر حال و با رشد تکنولوژی تقریباً چنین کاربردی در شهرها منسوخ شده اما در روستاها همچنان از این شیوه استفاده میشود. تحقیقات بر روی دانه گندم نشان داده که پوسته اولیه آن حاوی مقادیر قابل توجهی از مواد معدنی و ویتامینهای موردنیاز بدن میباشد و به عبارت بهتر پوسته گندم و مغز آن اشباع از این ویتامینها و مواد میباشند که برای رشد و سلامت بدن لازم و ضروری هستند. از طرفی در طی همین تحقیقات مشخص شده که در پوسته گندم مقدار قابل توجهی فیتات یا همان فیتیک اسید وجود دارد. این ترکیب آلی به دلیل شکل و ویژگیهای خود تأثیری منفی بر جذب اصولی و مناسب املاح دو ظرفیتی مثل آهن، کلسیم، روی و غیره دارد و باعث فقر آنها در بدن میشوند. به همین دلیل در بسیاری از کشورهای دنیا قبل از آرد کردن گندم در کارخانه، آن را پوستگیری کرده و سبوس آن جداشده و سپس تهیه آرد انجام می شود. با این تفاسیر مشخص میشود که آرد تولیدشده با این شیوه، از لحاظ ارزش غذایی دچار فقر است به همین دلیل در عملیات تکمیلی دیگری پس از تهیه آرد که غنیسازی نام دارد، آهن و سایر ویتامینها و مواد از دست رفته به آن تزریق میشوند و درنهایت آردی که به بازار عرضه میشود و مردم آن و یا نان آن را تهیه میکنند، یک محصول فرآوری شده است.
ترکیب شیمیایی: در هر صد گرم سبوس خام گندم که از آسیابهای تجارتی به دست آمده مواد زیر وجود دارد: آب 11.5 درصد – پروتئین ۱۶ درصد – مواد چرب ۴ درصد – هیدراتهای کربن (بیش تر سلولز) ۶۱ درصد خاکستر ۶ درصد – کلسیم ۱۱۹ میلیگرم – فسفر ۱۲۷۶ میلیگرم – آهن ۱۴ میلیگرم – سدیم ۹ میلی گرم – پتاسیم ۱۱۲۱ میلیگرم – تیامین 0.720 میلیگرم – رایبوفلاوین 0.35 میلیگرم – نیاسین ۲۱ میلیگرم – انرژی غذایی ۳۱۳ کالری. ویتامین ها B در سبوس گندم به وفور یافت می شود.
مزاج: خشک و تر
خواص:
- ملین
- درمان نفخ
- درمان یبوست
- درمان سرطان روده
- موثر در زایمانراحت
- درمان ورم پستان (ضماد)
- حاوی ویتامین های گروه B
- درمان گزیدگی افعی (با نمک)
- درمان خارش (لوسیون موضعی)
- تسکین درد پستان (در شراب بپزید)
- درمان سرفه (جوشانده با شکر سرخ)
- درمان جرب (در سرکه بپزید و ضماد کنید)
- کم کننده بزاق (با خردل بکوبید و میل کنید)
- درمان سرماخوردگی (بخور خیسانده در سرکه)
- موثر در بهبودی کسانی که در نقاهت به سر می برند
- درمان پرش عضلات (با روغن زیتون گرم و سرکه مالش دهید)
- آن را بکوبید و با شراب خمیر کنید و ضماد نمایید زخم های چرکی را باز می کند.
- اگر بالشی را از سبوس پرکنید و زیر سر اطفال قرار دهید به درمان آبله کمک خواهد کرد.
- آن را همراه با چای دم کنید و بنوشید برای افزایش ترشح عروق و در موارد ادرار خونی مؤثر خواهد بود.
- آب دم کرده ی آن را بنوشید نرم کننده و خنک کننده ،است برای رفع سرفه و زکام مفید می باشد همچنین حرارت تب را کاهش می دهد.
- پنجاه گرم از آن را در یک لیتر آب آن قدر بجوشانید تا آب به نصف برسد، بعد با آن آب تنقیه کنید. اسهال های شدید و دل پیچه را برطرف می کند.
- اگر آب دم کرده ی آن را با عسل بخورید کمی ملین است و یبوست های ناشی از نارسایی کبد را برطرف می نماید و سنگ های صفراوی را دفع می کند.
- آن را گرم کنید داخل پارچه ای بریزید و روی عضو دردناک از روماتیسم درد مفاصل و درد پهلو بگذارید و دایم گرم کنید و تجدید نمایید دردها را تسکین میدهد.
مضرات:
- دیر هضم است در موارد وجود زخم یا حالت سرطانی در دستگاه هاضمه، خون روی از روده ها و اشخاص مبتلا به ترشی معده نباید مصرف شود مصرف زیاد آن ممکن است ایجاد اسهال کند.