نام های دیگر: ریهقان، کرکم، عبیر، جاوی، قرقوا، جسادف خلوق، دحیاز، شعورالصقالبه، کیر، لرکیماس، قیوقوس، ککسل، کروکو، کروکوس، حسادف زعفران، زعفرو، نجوان، سافران، المهله جساد، خلاق، فلطاالط.
نوع گیاه: بوته
نام خانواده: زنبق
مصلح: انیسون، سکنجبین
مزاج: گرم و خشک، درجه 2- 1
قسمت مورد استفاده: کلاله و خامه
ترکیب شیمیایی: اسانس روغنی فرار – ماده ای به نام سافرانین – سافرانول – بتا. گاما، کاروتن – پیکروزینوزید – کرونسین – کروستین – پیکروکروسین – پیکروسین – لیکوپن – خاکستر – آب.
مقدار و دستور مصرف: 15 الی 10 عدد از خامه ها در یک لیوان آب برای یک نوبت مصرف به کار می رود، مقدار مصرف عادی آن روزانه حدود یک گرم و مقدار مصرف تنتور آن حدود 15 قطره در روز است. زعفران را می توان به طور مستقیم در غذاها یا نوشیدنی ها به صورت پودر استفاده کرد یا پودر را با کمی آب ولرم مخلوط کرد و پس از چند دقیقه خیس خورده با قاشق هم زد و سپس اضافه نمود.
مشخصات: گیاهی است از خانواده ی زنبق Iridaceae چند ساله و کوتاه به ارتفاع حدود یک وجب یا بیست سانتی متر برگهای آن دراز و خطی مانند تره به رنگ سبز زیبا به طول حدود ده سانتی متر است که مستقیماً از پیاز زیر زمینی خارج می شود، گل های آن زیبا به رنگ بنفش و شکل قیف با لوله ی دراز و باریکی میباشد که به شش قسمت منتهی میشود و در داخل آن ها سه عدد ،پرچم ،خامه کلاله و تخمدان زعفران قرار دارد. پیاز این گیاه کروی سخت و گوشت دار است و از پوسته های نازکی پوشیده شده که رنگ پوسته ی خارجی آن قهوه ای سیر میباشد. موطن این گیاه اسپانیا است در کشمیر هندوستان و ایران در مناطقی از خراسان قائنات جندق و برخی مناطق دیگر کاشته می شود. از هر 150 عدد گل فقط یک گرم زعفران خالص به دست می آید. رنگ حاصل از زعفران مربوط به 50 هزار سال قبل (زمان ما قبل تاریخ) در نواحی شمال غرب ایران گزارش شده است، ایرانیان باستان ده قرن قبل از میلاد مسیح زعفران را در بعضی نواحی ایران، از جمله اصفهان و خراسان می کاشته اند. اسکندر مقدونی هنگام جنگ در آسیا، از زعفران ایران برای زخم های خود استفاده می کرد و همراهان او استفاده از زعفران را یاد گرفته و تجارب آن را به یونان انتقال دادند. برای نگهداری ایده آل، زعفران باید از نور و رطوبت محافظت شود، بهترین ظروف نگهداری زعفران در درجه اول ظروف فلزی و بعد ظروف شیشه ای رنگی است، ظروف پلاستیکی برای نگهداری مناسب نیستد، زیرا در مدت کوتاه اسانس زعفران کم شده و از مرغوبیت آن کاسته می شود، همچنین بهتر است هنگام مصرف به صورت پودر درآید یا پودر آن در زمان کوتاهی مصرف شود، چون اسانس معطر آن زودتر از پودر تبخیر می شود. با توجه به قسمت بالای زعفران متأسفانه گاهی تقلباتی در عرضه آن صورت می گیرد، یکی از مهمترین تقلبات زعفران جا زدن گل رنگ است. تقلبات زعفران را می توان به خوبی با روش های میکروسکوپی (خرده نگاری) و یا تجزیه و تشخیص اسانس (رایحه آن) شناسایی کرد. برای بهتر پودر شدن زعفران توسط آسیاب های کوچک، بهتر است به حدود 1 الی 5 گرم آن، یک یا دو حبه قند اضافه نمود، همچنین می توان زعفران را در هاون های کوچک که بیشتر از مرمر ساخته شده، به طور مستقیم نرم و پودر کرد.
خواص:
- معطر
- مقوی
- ادرار آور
- قاعده آور
- درمان نفخ
- درمان فتق
- درمان صرع
- درمان سرفه
- درمان یرقان
- درمان دل درد
- درمان سرخک
- درمان استسقاء
- درمان ورم لوزه
- درمان افسردگی
- دافع بلغم و سودا
- ضد عفونی کننده
- درمان روماتیسم
- زیاد کننده اسپرم
- درمان درد دندان
- درمان تشنج (کم)
- دارای ویتامین B2
- درمان انزال زودرس
- درمان تب (با عسل)
- درمان پادرد (با عسل)
- درمان بی خوابی (کم)
- درمان مشکلات طحال
- درمان سرسام (مننژیت)
- افزایش دهنده طول عمر
- درمان التهاب حجاب حاجز
- درمان سختی رحم (روغن)
- درمان خونریزی زیر پوست
- درمان التیام جراحت (برگ)
- درمان سنگ کلیه (با عسل)
- تقویت کننده نیروی جنسی
- شیر افزا (با زرده تخم مرغ)
- درمان دندان درد (جوشانده)
- دافع کلیه و شستشوی مثانه
- درمان نازایی (خوردن ریشه)
- درمان آبریزش چشم (ضماد)
- درمان سخت ادراری (5 گرم)
- تقویت حس بویایی (استنشاق)
- درمان انسداد کبد و طحال (کم)
- تقویت چشم به صورت سرمه کشیدن
- درمان حافظه (در دمنوش اضفافه کنید)
- رفع خستگی (کمی در دمنوش دم کنید)
- درمان سردرد (چکاندن جوشانده در بینی)
- درمان جوش داخل رحم (در دست گرفتن)
- درمان اختلالات قاعدگی (5/1 گرم در لیتر)
- درمان کمردرد (خصوصاً کمر درد دوشیزگان)
- درمان مشکلات قلبی (کمی در دمنوش ها بریزید)
- مشمع زعفران را روی موضعی که خون مرده است بگذارید بهبود می یابد.
- درمان دیفتری و سینه پهلو (سیب را خالی کنید و زعفران پر کنید و استنشاق کنید)
- مطبوخ دو گرم از آن در یک لیتر آب جهت درمان خون ریزی زیر پوست و ایسه مفید است.
- مالیدن آن به چشم با گلاب برای افزایش دید ورم ملتحمه چشم و التیام جرب و جراحت چشم مفید است.
- مقداری از آن را در شیر فرفیون مخلوط کنید و روی عضوی که درد دارد ضماد نمایید. درد را زایل می کند.
- هر روز یک نخود از آن را بسایید و با گلاب مخلوط کرده و بخورید ورم کیسه ی صفرا را برطرف می کنند.
- خوردن آن مخلوط با عسل مهیج سلسله پی هاست، نشاط و خنده ایجاد می کند برای خرد کردن سنگ مثانه مفید است.
- شش نخود تا نیم مثقال زعفران را در شربت قند حل کرده موقع وضع حمل به زنی که میخواهد وضع حمل کند بخورانید. زایمان او را آسان می کند.
- شیاف آن برای درد رحم و مقعد مفید می باشد. اگر آن را با جوزبویا نرم بسایید و از جلو به خود برگیرید. جهت درمان زنانی که به علتی باردار نمی شوند مفید است.
- بچه هایی که میخواهند دندان در بیاورند و جای دندان خارش زیاد دارد، زعفران را با عسل یا گلسیرین مخلوط کنید و روی لثه بمالید بهبود حاصل خواهد شد.
- زعفران سالم و نکوبیده و مرغوب را در شیشه ای سربسته بریزید و هر روز چند بار در طول روز آن را بو کنید. آرام بخش و خواب آور است ضعف بویایی را برطرف می کند.
- آن را نرم بسایید و با گلاب خالص مخلوط کرده گاه گاهی بر شقیقه بمالید. سردرد شقیقه را تسکین میدهد لدان را با نشاسته هر شب ضماد کنید تکه ای قهوه ای صورت را برطرف می کند.
- آن را بخورید تحریکات دماغی را کم می کنند خروج ادرار و تعریق پوست را زیاد می نماید خون را غنی می کند و جریان آن را تسهیل و تسریع می نماید برای بیرون ریختن دانه های سرخک مفید است، دردهای معده و عصبی تشنج و سرفه های تشنجی و هیستری را درمان می کند اخلاط بلغمی مغز و دستگاه عصبی را دفع می نماید. قلب را تقویت می کند.
- پانزده گرم از آن را در یک لیتر آب جوش دم کنید و هر روز دو تا سه فنجان از آن را به نوبت بنوشید مسکن، مقوی بدن و نیروبخش است محرک قومی باه و مقوی کید و جهاز تنفسی می باشد حواس و مغز را تقویت میکند دارای آثار مهمی در معالجه ی اختلالات قاعدگی است و قاعدگی را باز می کند و درد کمر را که توام با اختلال در قاعدگی است آرام می کند. برای رفع تشنجات معده و درد معده مفید می باشد.
- در طب عوام به عنوان آرامبخش، مسکن، ضد اسپاسم و مقوی معده مصرف می شود. در تغذیه به عنوان معطر کننده، طعم دهنده و رنگ کننده (زعفران باعث ایجاد رنگ زرد طلایی خوش رنگ، بوی مطبوع و طعمی خوب در غذاها می شود) به کار می رود. با توجه به رنگ بسیار غلظی که از آن تولید می گردد، در صنایع آرایشی، داروسازی و قنادی و همچنین تهیه لیکورها از آن استفاده می شود.
مضرات:
- سکته
- اشتها
- رعشه
- نقرس
- سردرد
- اعصاب
- آترومی
- استفراغ
- سرگیجه
- سقط جنین
- اختلال دید
- سکته مغزی
- کلسترول بالا
- تصلب شرایین
- اسید اوریک بالا
- کبد (زیاده روی)
- مسمومیت (بیش از 5/1 گرم)
- شادی آور دیوانه وار (زیاده روی)
- مصرف حدود 20 گرم آن به طور کلی کشنده است.