نام های دیگر: شاهسپرم (سبزی سلطنتی)، حیق صعتری، شیرانه، نازبو، پسرغم، خمیران، بابری، پیری، تری، سلطان الریاحین، ریحان الملک، مرسا، اسفرم، صعتر هندی، ضمیران، تلیسی، سبزه، بویی تولیسی، حبق کرمانی.

مصلح: نیلوفر

نوع گیاه: بوته

نام خانواده: نعناع

مزاج: گرم و تر، درجه 1

مصلح تخم ریحان: مرزنجوش

مزاج تخم ریحان: گرم و خشک

قسمت مورد استفاده: برگ، دانه، سرشاخه های گلدار

مزاج: طبیعت آن بعضی آن را گرم و خشک و بعضی معتدل می دانند.

ترکیب شیمیایی: ال لینالول 4.36 درصد – متیل سینامات 56.6 درصد – ترپینن ۸۰ درصد – اسانس روغنی فرار 0.4 درصد – تیمول – کامفور – سینئول – اوژنول – آنتول – سیترال – استراگول – متیل چاویکول – الكل لينالول – ترین هایدرت وان استی نیس – سسکی-ترین- کروزمان – دی ترین – پینن – اوسیمن.

مقدار و دستور مصرف: روی 4 الی 2 گرم برگ خشک خرد شده ریحان، یک لیوان آب جوش ریخته و 15 دقیقه صبر کنید تا دم بکشد (بهتر است در ظرف بسته باشد)، سپس آن را صاف کرده و بنوشید، این میزان می تواند 3 الی 2 بار در روز تکرار شود، این محصول به عنوان ضد نفخ، مقوی معده و اثرات دیگر مناسب است. در صورتی که هر روز، این میزان دمنوش مصرف شود، بهتر است پس از هشت روز استفاده مصرف برای دو هتفه متوقف گردد و پس از آن می توان دوره دیگری را آغاز کرد.

مشخصات: تی متر میرسد. گلهای آن ریز و مایل به سبز یا ارغوانی یا سفید است. پشت برگهای آن سبز مایل به خاکستری و روی برگهای جوان آن سبز روشن میباشد برگها به شکل بیضی نوک تیز با دندانه های ریز و معطر است. تخم آن سیاه ،رنگ ریز و کمی زیر میباشد که در سر شاخه به وجود میآید. ریحان بومی فلات ایران است و در ایران و افغانستان به طور خودرو میروید؛ ولی عملاً تولید فعلی آن در ایران صد درصد از پرورش و کشت آن در مزارع حاصل میشود در ایران به طور وحشی در اطراف تهران همدان خراسان در دو هزار و سیصد متر ارتفاع از سطح دریا و در کرمانشاه سابق در ارتفاعات ۱۵۰۰ متری خرمشهر، بلوچستان و آذربایجان در اطراف تبریز می روید. به منظور استفاده دارویی، بهترین فصل برداشت ریحان، قبل از گل دادن آن است.

خواص:

1. شیر افزا
2. خواب آور
3. درمان نفخ
4. آرام بخش
5. درمان غش
6. درمان صرع
7. درمان اورمی
8. خاصیت باروری
9. درمان ورم کلیه
10. درمان کم خونی
11. تقویت کننده قلب
12. درمان تشنج معده
13. تقویت کننده کلیه
14. درمان فلج (روغن)
15. درمان سوء هاضمه
16. درمان عفونت روده
17. درمان برفک دهان
18. تقویت حس بویایی
19. تقویت رشد کودکان
20. درمان پادرد (ضماد)
21. درمان کلسترول بالا
22. درمان سرماخوردگی
23. درمان مشکلات کبد
24. درمان قرمزی چشم
25. درمان ناتوانی جنسی
26. درمان فشار خون بالا
27. درمان تصلب شرایین
28. درمان قولنج (کولیت)
29. درمان اختلالات روده
30. درمان مشکلات معده
31. تب بر (دم کرده تخم)
32. زیاد کننده اسپرم (تخم)
33. پیشگیری از سکته قلبی
34. درمان سردرد (استنشاق)
35. درمان نیش عقرب (ضماد)
36. درمان میگرن (برگ و گل)
37. درمان گوش درد (دود تخم)
38. درمان استفراغ (شراب غلیظ)
39. درمان دل درد (بو داده تخم)
40. شادی آور (زیاد مصرف شود)
41. درمان مالاریا (دم کرده برگ)
42. درمان درد سینه (عصاره با شکر)
43. موثر برای کار فکری بیش از حد
44. رفع تاری قرنیه (از تحقیقات جدید)
45. درمان گزیدگی عقرب (ضماد برگ)
46. درمان نفس تنگی (چپق تخم ریحان)
47. موثر در تیز کردن دندان (جویدن تخم)
48. درمان سینوزیت (انفیه پودر برگ خشک)
49. درمان عرق کردن زیاد (پماد تخم با شکر)
50. درمان افسردگی (دم کرده تخم قبل از خواب)
51. درمان گلودرد (دم کرده ریحان با عسل غرغره)
52. درمان ترش کردن (با کمی سرکه با غذا خوردن)
53. درمان ورم پروستات (در گلاب خیس کنید و کمپرس کنید)
54. اگر تخم ریحان را در لیموناد بریزید و بخورید درد دل را تسکین میدهد.
55. شیره ی برگ آن را با عسل شیرین کنید و بخورید. خناق را برطرف می کند.
56. عصاره ی آن را با شکر بخورید سینه درد سرفه و تنگی نفس را درمان می کند.
57. آب دم کرده ی گل آن را بنوشید مدر و بادشکن است. سرفه را تسکین می دهد.
58. مصرف خوراکی مخلوط مساوی آب برگ ریحان و عسل در تسکین سرفه موثر است.
59. برای این که موهای شما مشکی شود آن را در روغن تازه ی زیتون بجوشانید و بر سر بمالید.
60. تازه ی آن را بکوبید و ضماد کنید. درد زانو را تسکین می دهد گزیدگی عقرب را درمان می کند.
61. تخم ریحان را نرم بسایید بعد با آب برگ ریحان مخلوط کرده بمالید ورم ساق پا را درمان می کند.
62. هر روز تخم ریحان را با گلاب یا شربت بنفشه مخلوط کنید و بخورید. بواسیر بادی را درمان میکند.
63. تخم ریحان را در دهان بریزید و بدون این که جویده شود بخورید بدن را در برابر مسمومیت ها مقاوم میکند.
64. تونیک، مقوی محرک و بادشکن است به هاضمه کمک می کند، تب بر مسکن آرام کننده و ضد اسپاسم می باشد.
65. مالیدن له شده برگ ریحان جهت کاهش خارش یا تورم پوست که توسط حشرات گزیده شده باشد مفید است.
66. تازه ی آن را با شیر مخلوط کنید و بخورید زکامی که با سرفه همراه باشد یا زکامی که از سینه درد یا نزله باشد را درمان میکند.
67. بیست تا پنجاه گرم برگ ساقه و گل آن را در یک لیتر آب جوش دم کنید و با آب صاف کرده ی آن قرقره نمایید. آنژین را درمان می کند.
68. در آب جوشانده ی آن حمام کنید از پیشروی سرطان معده جلوگیری میکند و شست و شو با آن برای درمان زخم و رفع جراحت آن مفید است.
69. دم کرده ی تخم ریحان مسکن است و درجه حرارت بالای بدن را کاهش میدهد، اسهال خونی و اسهال مزمن و سوزاک را درمان می کند.
70. پنجاه گرم از آن را در یک لیتر گلاب چهل و هشت ساعت بخیسانید و در روز چندبار با آب آن روی پستان کمپرس کنید. ورم پستان را برطرف می کند.
71. آن را در دهان خوب بجوید و بخورید بوی بد دهان که از سیر یا پیاز باشد را برطرف می کند، زخم های دهان را از بین می برد کندی دندان را برطرف می کند.
72. آن را دایم بو کنید و گاهگاهی هم در دهان خوب بجوید بازکننده ی گرفتگی های دماغی است از استفراغ در وسایل نقلیه جلوگیری می کند سردرد مسافران و سردرد گرم مزاجان را تسکین می دهد.
73. تخم ریحان را با شکر بکوبید و بخورید بوی بد عرق زیر بغل را برطرف می سازد. ه یک مثقال از آن را بو بدهید بعد ترم بکوبید و با کمی آب تر کنید و بخورید. اسهال طولانی و مزمن را متوقف می کند.
74. بخور برگ ریحان برای سرماخوردگی سر مفید است، به این منظور حدود 50 گرم برگ ریحان تازه را با یک لیوان آب بجوشانید، بعد از تولید بخار سر را روی آن گرفته و از اسانس و بخارات برگ تنفس کنید.
75. تخم ریحان هم ملین است و هم برای قطع اسهال مصرف می شود بعد از زایمان به منظور قاعده آوری مصرف می شود، محرک مدر معرق و خنک کننده است اسهال خونی، سوزاک و زخم های خورنده را درمان می کند.
76. بیست تا پنجاه گرم برگ ساقه و گل آن را مخلوط در یک لیتر آب جوش دوازده دقیقه دم کنید، بعد آب صاف کرده ی آن را با عسل یا شکر شیرین کنید و هر روز سه فنجان آن را به ترتیب بعد از غذاهای روزانه بنوشید. بادهای غلیظ را از بین میبرد محلل ورم های جمیع اعضاء است ضعف معده و ضعف اعصاب را برطرف می سازد غم و غصه را درمان می کند اسهال را متوقف می سازد انواع سردرد و سردرد نیمه ی سر یا میگرن را تسکین می دهد برای قی کردن سکسکه و پلیپ های بینی مفید است.
77. ریحان به صورت تازه و خشک، به عنوان ادویه و سبزی، به طور گسترده در جهان مورد استفاده است، در طب عوام، به ویژه در کشورهای مدیترانه جهت کم اشتهایی و تقویت معده، ضد نفخ و شیرافزا و گاه به عنوان ادرارآور استفاده می شود. عصاره آن به صورت غرغره، به عنوان یک جسم قابض در تسکین التهاب گلو، موثر است. عصاره الکلی ریحان در پمادهای ضد زخم و خونریزی استفاده می شود. اثر اخیر به احتمال زیاد مربوط به فلاونوئیدهای آن است. همچنین اسانس ریحان دارای خاصیت ضد کرم می باشد. از این اسانس در صنایع عطرسازی و آرایشی استفاده به عمل می آید. خود گیاه نیز در صنایع نگهداری ماهی کاربرد دارد. در سال های اخیر پژوهش های زیادی روی ریحان و اسانس آن انجام شده و مطالعات زایدی در مورد اثرات متنوع و مهم آن صورت گرفته است؛ از جمله به عنوان یک گیاه ضد آلزایمر شناخته شده است.

مضرات:

1. حصبه
2. خلط مزاحم
3. دید چشم (تخم)
4. سردرد (خوردن)
5. مغز (زیاده روی)
6. در دوران حاملگی و شیردهی، مصرف متعادل گیاه یا فرآورده های آن را باید رعایت و از مصرف مقادیر زیاد و طولانی خودداری کرد، اسانس ریحان به طور خوراکی یا موضعی در زنان حامله نباید مصرف شود.