نام های دیگر: جوز هندی – جوزبوا – جوزا – جوز الطيب – نات مگ – لک من – موسکاد.
نوع گیاه: درخت
مزاج: گرم و خشک
قسمت مورد استفاده: دانه
نام خانواده: میریستی کاسه آ
مقدار و دستور مصرف: روغن فرار (متواکسی اوژنول، سافرول، میرستیسین)، روغن ثابت، اسیدهای مختلف
ترکیب شیمیایی: ماده ای سمی به نام میریستی سین – ماده ی تری میریستین – اسانس روغنی فرار – روغن چرب ثابت – اوژنول ایزو اوژنول – پینن – دی پینن – ساپونین – سافرول – کامفن – چند نوع الكل.
مشخصات: هسته میوه یک درخت وحشی است که در جزایر مالزی می روید که در برزیل و سوماترا و آنتیل نیز کشت می شود. به عبارت دیگر میوه ی درختی است از خانواده ی Myristicaceae دو پایه به بلندی ده تا بیست متر، زیبا و همیشه سبز با شاخههای پراکنده که پوست تنه ی درخت خاکستری تیره است. گلهای آن زنگوله ای شکل کوچک و زرد رنگ میباشد برگهای آن بیضی نوک تیز موج دار ،چرمی سبز براق شبیه به برگهای نارنج و طول آنها در حدود ده سانتی متر رنگ سطح فوقانی آن سبز تیره و رنگ سطح تحتانی آن سبز کم رنگ است. میوه ی آن شبیه زردآلو به رنگ زرد لیمویی تا قهوه ای روشن میباشد و هنگامی که کاملاً میرسد معمولاً از وسط ترک می خورد و از شکاف ترک آن جدار خشبی شفاف و درخشان و مخملی توری شکل ناصاف هسته که بسباسه نامیده شده است دیده می شود این جدار یک عدد هسته ی قهوه ای رنگ روغنی به نام جوز بویا در بر دارد شکل آن تخم مرغی و معطر میباشد و در حدود چهار سانتی متر طول و یک تا یک و نیم سانتی متر عرض دارد. این درخت در مناطق حاره پرباران هر دو نیمکره ی زمین میروید و بومی جزایر هند شرقی و ملوکی میباشد و در سایر مناطق گرمسیر و مرطوب مانند هندوستان ،اندونزی جزایر آنتیل و نواحی آن قسمت از دنیا کاشته میشود. جوز یکی از ادویه هایی است که به عنوان عطر و طعم دهنده در غذاهای قرون وسطی اروپائیان به وفور مصرف می شد همچنین مصارف پزشکی و نگهدارنده داشته است در زمان الیزابت ها اعتقاد بر این بود که جوز میتواند از گسترش طاعون جلوگیری کند و باعث ریشه کنی آن شود؛ به همین دلیل مصرف آن بسیار معمول بود. تجار عرب از قدیم تجارت جوز می کردند و در قرون وسطی به قیمت گزافی به اروپائیان می فروختند. در آن زمان تنها منبع تهیه، جوز، جزایر باندا در اندونزی بود که تجار این منبع تولید را فاش نمیکردند و اروپائیان قادر به این رمزگشایی نبودند. اما بعد از ۱۵۱۱ میلادی اولین بار پرتغالی ها توانستند به این منبع دست یابند و کم کم بازار از دست تجار عرب خارج شد. از همان زمان بود که کاشت درخت جوز در نقاط دیگر دنیا رواج یافت. از زمانی که کنترل جزایر باندا از دست آلمانی ها به انگلیسی ها افتاد آنها این درخت را در کشورهای مستعمره خود، از جمله زنگبار و جزایر گرانادا توسعه دادند بر روی پرچم ملی گرانادا که در سال ۱۹۷۴ تثبیت شد، طرحی از یک میوه جوز بازشده نقش بسته است. در ایران به دانه این گیاه جوز بویا و جوز هندی نیز می گویند. در شرح گیاه شناسی جدید میوه جوز به اندازه هلو قیاس شده، در صورتی که در کتاب ابن سینا و مخزن الادویه اندازه آن کوچکتر ذکر گردیده است که می تواند مربوط به نواحی مختلف باشد؛ زیرا شرایط جغرافیایی و آب و هواهای متنوع میتواند در اندازه، رنگ، طعم و شکل گیاهان تأثیر گذار باشد. جوز بویا در ایران به عنوان معطر کننده و طعم دهنده و در طب سنتی به عنوان نیرو دهنده و به صورت موضعی در تسکین و درمان دردهای روماتیسمی مصرف می شود. مصرف خوراکی جوز باید در مقادیر کم و به صورت غیر پیوسته باشد؛ زیرا مقادیر زیاد آن باعث مسمومیت و عوارض جانبی می گردد. از جوز به عنوان معطر کننده و طعم دهنده در غذاهای بیشتر نقاط دنیا، به خصوص کشورهای شرقی استفاده می شود.
خواص:
- قابض
- محرک
- ادرار آور
- ضد عرق
- شادی آور
- درمان فلج
- درمان کری
- درمان چاقی
- درمان اسهال
- درمان استفراغ
- درمان نفخ معده
- درمان روماتیسم
- دافع اخلاط مضر
- تقویت کننده معده
- درمان سوء هاضمه
- درمان عفونت معده
- تقویت کننده بینایی
- درمان انزال زودرس
- درمان بوی بد دهان
- درمان مشکلات کبد
- درمان سخت ادراری
- درمان سردرد (ضماد)
- درمان مشکلات طحال
- درمان ورم معده و روده
- درمان لقوه (ضماد کوبیده)
- تقویت کننده نیروی جنسی
- احتمال نوزاد پسر را بالا می برد
- درمان کمردرد (5/2 گرم در روز)
- جویدن نیم مثقال از آن بوی بد دهان را از بین می برد.
- کباب کرده ی آن را بخورید اسهالی را که در اثر کثرت رطوبت معده و ضعف قدرت جذب باشد بهبود می بخشد.
- آن را در طول شبانه روز در دهان نگه دارید بی حسی لب و دهان و زبان را بر طرف کرده و لکنت زبان را برطرف می کند.
- در استعمال خارجی برای معالجه ی جنون و تسکین دردهای مختلفه به کار می رود و سردردهایی که با مزاج سرد همراه باشد را تسکین می دهد.
- آن را نرم بکوبید بعد با زعفران ساییده مخلوط کرده و به صورت شیاف از جلو به خود بگیرند. برای زنانی که به علتی حامله نمی شوند مؤثر است.
- مصرف قطره ی آن با روغن های مناسب برای تسکین درد گوش و رفع کری نافع است و مالیدن آن به چشم برای تقویت دید و رفع جرب پلک نافع می باشد.
- درمان لذت بیشتر هنگام جماع (با خولنجانف فلفل، دارفلفل، عاقرقرحا و زنجبیل و مشک و سنبل الطیب همه را پودر کنید و با مربای شقایق بر سر آلت بمالید).
- آن را نرم بگویید با برنج بجوشانید و بپزید و بخورید برای درمان اسهال خونی تسکین دردهای شکم، بی اشتهایی، سوء هاضمه که ناشی از ضعف باشد و رفع ضعف های بعد از مالاریا مفید است.
- آن را بخورید فرح آور است و آشفتگی حال و بوی بد عرق بدن را برطرف می سازد، ادرار را زیاد میکند، گاز و نفخ را تحلیل می برد از قی جلوگیری می کند رطوبت معده را رفع کرده و برای معالجه ی قولنج شکم که در اثر سرما باشد نافع است مقوی معده و دهانه ی معده، مری کند و باه در مورد سرد مزاجان می باشد برای درمان یرقان و استسقای عمومی بدن مفید است ترشحات زیاد را در بدن بند می آورد، درد کمر را تسکین می دهد.
- مهم ترین اثرات جوز که مربوط به اسانس آن می باشد خاصیت محرک آن است که مصرف بیش از حد آن باعث مسمومیت می گردد اسانس همچنین خاصیت هضم کننده ضد میکروب ضد نفخ و تسکین دردهای روماتیسمی دارد. کره جوزی کره جوز از فشردن دانه های آن استخراج می شود. این کره که نیمه جامد می باشد، به رنگ قرمز مایل به قهوه ای با مزه و بوی جوز است حدود ۷۵ درصد وزن این کره را تری میریستین تشکیل میدهد که می تواند به اسید میریستیک تبدیل شود. اسید میریستیک را میتوان جایگزین کره کاکائو کرد. روغن یا کره جوز را میتوان با روغن پنبه دانه یا روغن نارگیل مخلوط و به عنوان چرب کننده در صنایع مختلف استفاده نمود. اسیدهای چرب دیگر روغن جوز شامل اسیدهای اوریک، پالمیتیک و لینولئیک می باشد.
مضرات:
- ریه
- سمی
- اشتها
- حافظه
- بد خلقی
- زنان حامله
- ورم پروستات
- برای گرم مزاجان مضر است و حالت مستی ایجاد می کند مضر کبد و ریه می باشد ایجاد بد اخلاقی می کند اسراف در خوردن آن تحریک کننده بوده و ایجاد اختلالات، مسمومیت، تشنج و عوارضی از جمله، سردرد، سرگیجه، خنده های احمقانه تجسم مناظر تخیلی تحریکات عصبی ضعف بی حالی، چرت زدن کاهش دید چشم و هم چنین ایجاد حالتی در انسان که تمایل به گاز گرفتگی دارد می کند مصرف زیاد از حد آن باعث فلج و در نهایت سقوط کامل و مرگ می شود.
- مصرف جوز و فرآورده های آن در مقادیر کم ایجاد سمیت نمیکند ولی به مقدار زیاد دارای عوارض متعددی از جمله افزایش ضربان قلب سرخ شده چهره سردرد، سقط جنین و ایجاد حالات روان گردانی می باشد مهم ترین ماده سمی اسانس جوز میریستی سین است که میتواند باعث استفراغ، تشنج، تپش قلب و کاهش آب بدن شود همچنین این ماده دارای اثر روان گرانی هذیان (آور) قوی است. میریستی سین در مقدار زیاد باعث مرگ پرندگان و حیوانات می شود و سمیت آن برای حیوانات بیشتر از انسان است.