نام های دیگر: توت شرابی – توت شامی – توت اسود – شاه توت.

نوع گیاه: درخت

نام خانواده: توت

مزاج: سرد و خشک

قسمت مورد استفاده: میوه، برگ، پوست درخت

مصلح: مصلح آن سکنجبین و آب انار شیرین می باشد.

مقدار و دستور مصرف: 4 الی 2 گرم پوست و برگ روزی سه مرتبه به صورت دم کرده و 8 الی 4 گرم میوه خشک شده.

ترکیب شیمیایی: مواد قندی ۲۰ – ۱۲ درصد – مواد چرب – مواد از ته – صمغ – خاکستر – ساکاروز – گلوکز – لوولوز – اسید مالیک – اسید سیتریک ویتامین های CBA در میوه ی توت سیاه وجود دارد.

مشخصات: درختی دارد که ارتفاع آن کمتر از توت سفید است و به ده تا پانزده متر می رسد، پوست تنه ی آن خاکستری برگهایش سبز تیره و زیر با قاعده ی کلاملا قلبی شکل و دارای دمبرگ کوتاه میوه هایش درشت کرکدار با پایک و کوتاه است که پس از رسیدن به رنگ سیاه یا آلبالویی تیره در می آید و مزه ی میوه ی آن ترش است. این درخت بومی ایران و آسیای صغیر است در ایران در آذربایجان غربی در حوالی دره قاسملو به حالت وحشی دیده میشود در ارتفاعات کرمانشاه و دامنه ی کوه پر و همچنین در ییلاقات بیرجند نیز به حالت خودرو دیده می شود. نام شاه توت (Morus) از کلمه لاتین Mora به معنی تأخیر گرفته شده است. شاه توت خیلی دیر میوه می دهد و قبل از پانزده سالگی ممکن است فقط چند عدد میوه بدهد درخت شاه توت به احتمال زیاد بومی ایران بوده و سپس به نقاط دیگر جهان راه یافته است. پلینی و دیوسکورید از دانشمندان باستان که در قرن اول میلادی میزیسته اند از شاه توت یاد کرده و پلینی گفته که از آن در مصر و قبرس استفاده می شده است. تئوفراست و بقراط که در قرن ۳ قبل از میلاد میزیسته اند در مورد خواص شاه توت مطالبی ارائه کرده اند آنها میوه نارس را برای درمان اسهال های ساده و خونی توصیه نموده اند. بر اساس بعضی شواهد شاه توت در قرن شانزدهم میلادی در انگلستان کشت شده حتی به نظر میرسد قبل از آن به وسیله رومی ها برای استفاده سربازان به انگلستان انتقال داده شده است. همچنین در جنوب اروپا از زمان قدیم شاه توت کشت می شده که به احتمال زیاد از ایران به آنجا برده شده است. این موضوع را نویسندگان قدیمی یونان و روم گزارش کرده اند. قدیمیترین درخت شاه توت در انگلستان مربوط به سال ۱۵۴۸ میلادی می باشد که از ایران به آنجا برده شده است. این درخت مشهورترین شاه توت انگلستان است یک درخت شاه توت دیگر نیز در دانشگاه کمبریج و دیگری در قصر باکینگ هام انگلستان وجود دارد که هنوز میوه میدهد. جیمز اول پادشاه انگلستان پرورش کرم ابریشم را توسعه داد. او دستور داد بسته های برگ شاه توت در اختیار همه قرار گیرد تا آن را برای غذای کرم ابریشم بکار برند. این موضوع به حدود قرن هفدهم میلادی بر می گردد. شاه توت در باغ KEW باغ گیاهشناسی (لندن) به عنوان نمونه کشت شده است. درختان شاه توت بیشتر در مناطق جنوبی انگلستان که آب و هوای گرمتری نسبت به شمال دارند کشت میشود. این درخت در آنجا رشد آهسته ای دارد. ریشه گونه های مختلف توت از جمله Monus indica دارای خاصیت ضد کرم به خصوص کرم های پهن است که میتوان به صورت جوشانده خوراکی آن را مصرف نمود همچنین از این محصول به عنوان ادرار آور و خلط اور میتوان استفاده کرد. روی ساقه شاه توت های مسن در جزیره مشیمای ژاپن قارچ هایی انگلی به نام Meshimakobu رشد می کنند که از آنها در پزشکی استفاده می شود. سطح داخلی این قارچ ها زرد و سطح خارجی آنها قهوه ای است. جرالد، از متخصصان گیاه درمانی مصرف میوه شاه توت را برای عفونت دهان و گلو و فعال سازی طحال و کبد توصیه می کنند. یکی از مهم ترین موارد استفاده شاه توت به عنوان افزودنی رنگ و طعم در محصولات خوراکی است. در بعضی متون مصرف میوه شاه توت به عنوان مقوی، کلیه، رفع یبوست سالمندی، از بین بردن صدای گوش (وزوز گوش و رفع مشکل ادرار) توصیه شده است. هر نوع هرس شاه توت باید در فصل زمستان صورت گیرد که درخت در خواب کامل زمستانی است؛ در غیر این صورت از محل بریدگی مقدار زیادی شیرابه خارج شده و به اطراف می ریزد. در یک هرس خوب شاخه های کاملاً خشک و یا مزاحم بریده می شوند. با توجه به اینکه میوه رسیده شاه توت به سرعت له شده و ضربه پذیر است نمی توان آن را به مناطق دوردست صادر کرد؛ به همین دلیل بیشتر فرآورده های پخته شده به شکل مربا با اشکال دیگر صادر می شود.

خواص:

1. اگر صبح ناشتا خورده شود مسهل است.
2. قرقره با آب یا رب آن برای رفع زخم های بد و جوش های دهان و تحلیل ورم حلق و کام و زبان و تقویت آنها مفید است.
3. آب تازه ی آن را بگیرید و با آب جوشانده ی تاجریزی مخلوط کرده و از خارج روی موضع ورم کرده ی اریون بمالید و هم قرقره نمایید اریون را درمان می کند.
4. آن را بخورید لطیف کننده و باز کننده ی گرفتگی ها و قابض است. حدت خون را تسکین می دهد، عوارض صفرا را از بین می برد عطش را فرو می نشاند و اشتها را بیدار می کند برای درمان زخم روده و اسهال گرم و اسهال خونی مفید است.
5. چهل گرم از پوست ریشه درخت توت سیاه را خرد کرده و بجوشانید و آب آن را با شکر یا عسل شیرین نموده بنوشید برای رفع سموم و درمان جنون و تسکین درد کمر و پشت که ناشی از خلط خام باشد بسیار نافع است.
6. هر روز هشت مثقال از پوست ریشه درخت توت سیاه را خرد کنید و با مقداری برگ هلو و در چهار لیوان آب بجوشانید تا یک لیوان بماند، بعد آب آن را صاف کرده و بنوشید برای دفع کرم کدو مؤثر است.
7. تولید شاه توت در کشورهای شرقی زیاد است. در بعضی نقاط میوه رسیده چیده شده و در آفتاب روی پشت بام ها خشک و برای زمستان انبار می شود در کابل شاه توت خشک شده را پودر کرده، با ارد مخلوط و برای تهیه نان استفاده می کنند از استفاده های دیگر میتوان به تهیه رنگ قرمز بنفش تا بنفش تیره از میوه رنگ زرد متمایل به سبز از برگ ها، استفاده از چوب آن در درودگری و فیبر پوست ساقه و تنه در نساجی اشاره کرد.
8. در طب چین شاه توت تاریخی طولانی دارد و تقریباً از تمام قسمت های گیاه استفاده درمانی می شود. پژوهش های جدید نشان داده که فرآورده تزریقی و یا خوراکی عصاره برگ شاه توت در درمان جذام و کزاز مفید است. برگ ها همچنین ضد باکتری معرق، قابض کاهش دهنده قندخون، تسکین دهنده درد، دندان ملین مسکن و بهبود دهنده بیماری های چشمی هستند. برگها باید پس از اولین سرمای پاییزی جمع آوری و خشک شوند میتوان آنها را به صورت جوشانده مصرف کرد. مصرف خوراکی آن برای سرماخوردگی، آنفلوانزا، خون دماغ و عفونت چشم مفید است. در هومیوپاتی از برگها جهت دیابتی ها استفاده میشود. ساقه ها دارای اثرات ضد روماتیسم ادرار آور کاهش دهنده فشار خون و ضد سرفه هستند. تنتور پوست ساقه برای دندان درد استفاده میشود. ساقه ها در اواخر بهار و یا در اوایل پاییز جمع آوری، خشک و نگهداری میشوند. پوست ساقه ها خاصیت ضد کرم به خصوص دفع کرم های (پهن) دارد. از فرآورده های پوست ریشه به عنوان ضد سرفه ادرار اور خلط آور، کاهش دهنده فشار خون، آسم، برونشیت ادم (خیز) و برای پایین آوردن قند خون استفاده میگردد. ریشه ها باید در زمستان جمع آوری خشک و نگهداری شوند در هومیوپاتی از برگ توت برای درمان امراض از جمله دیابت، بهره می گیرند. میوه شاه توت را که مزه اسیدی و مطبوعی دارد به صورت خام یا پخته و به شکل مربا میتوان مصرف نمود. میوه ها به محض رسیدن باید جمع آوری شوند؛ در غیر این صورت از درخت می افتند و شروع به پوسیدن میکنند. آنها را می توان پس از جمع آوری خشک و پودر کرد در داروسازی جدید از مزه و رنگ شاه توت جهت شربت ها استفاده می شود. شربت شاه توت جزء داروهای رسمی فارماکوپه (دارونامه) انگلستان است. شربت شاه توت به رنگ بنفش تیره یا گلی و دارای مزه اسیدی و مطبوعی است که به عنوان خلط آور استفاده شده و به شکل غرغره در درمان زخم گلو مؤثر است و کمی هم مسهل می باشد. نوع آمریکایی شاه توت که قرمز رنگ است اسیدیته کمتری از نوع اروپایی دارد و می تواند جایگزین آن شود.

مضرات:

1. مضر سینه و ریه و عصب است.
2. تاکنون سمیت یا عارضه خاصی از مصرف خوراکی و دارویی شاه توت گزارش نشده است.