نام های دیگر: طرخونی، ترخوان، حوران، حومران، طرخوتی، الحوذان، حوران رومی، ترخانی
نوع گیاه: بوته
نام خانواده: کاسنی
مصلح: عسل، کرفس
مزاج: خیلی گرم و خشک
قسمت مورد استفاده: تمام گیاه مخصوصاً برگ ها
ترکیب شیمیایی: اسانس روغنی فرار 0.3 درصد – پی متوکسی سینامیک الدئید – متیل چاویکول یا استراگول.
مقدار و دستور مصرف: ترخون را به صورت سبزی تازه و یا خشک مصرف می کنند نوع تازه ی آن در حد مصرف غذایی و خشك آن در حد ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری تا سه بار در روز به صورت دم کرده و یا اشکال دیگر بلامانع است.
مشخصات: گیاهی است پایا از خانواده ی Compositae ساقه ی آن زیاد بلند نمی شود و ارتفاع آن به حدود شصت سانتی متر میرسد. برگهای آن سبز تیره دراز باریک نوک تیز متناوب بدون دمبرگ برگهای پایین ساقه کمی بزرگ تر و تقریباً دندانه آن را به سه قسمت تقسیم میکند و نوک تیز است. گلهای آن سبز مایل به زرد به صورت خوشه ای از کنار برگها متصل به ساقه ظاهر میشود این گیاه بومی کوهستانهای سرد اروپا و آمریکا و مناطق مختلف شوروی و سیبری است و در ایران نیز کاشته می شود. ترخون به صورت تازه و خشك جهت طعم و مزه ادویه جات ترشی، سالاد، سرکه، سوپ ها، سس ها به همراه گوشت ماهی و تخم مرغ در بسیاری از نقاط جهان استفاده می شود. همچنین در شیرینی پزی عطرسازی و آب های آرایشی از آن استفاده می گردد. اسانس ترخون در اثر خشک شدن گیاه و به مرور زمان کمتر می شود؛ به همین خاطر در بعضی نقاط آن را در گلخانه پرورش می دهند تا همیشه بتوانند از تازه ی آن که دارای اسانس بیشتری است. استفاده کنند. اسانس ترخون بیشتر در کشور فرانسه و به خاطر بو و مزه تولید و عرضه می شود که از برگ های آن تهیه می گردد. ترخون فرانسوی و آلمانی مربوط به گونه Draconculus است که در ایران مصرف دارد ترخون روسیه مربوط به گونه Draconculoide می باشد. نوع فرانسوی و آلمانی حاوی 0.25 تا 3.1 درصد اسانس و نوع روسی حاوی 0.10 تا 2.1 درصد اسانس است.
خواص:
- مخدر
- تب بر
- ضد تشنج
- ضد رطوبت
- ضد باکتری
- درمان آرتروز
- درمان چاقی
- درمان نقرس
- درمان یبوست
- درمان سکسکه
- درمان شاش بند
- درمان روماتیسم
- دارای ویتامین C
- درمان تری معده
- درمان اسکوربوت
- درمان ضعف بدن
- رفع اشتهای کاذب
- درمان تخمیر روده
- خوشبو کننده دهان
- درمان خونریزی لثه
- پیشگیری از سرطان
- درمان ضعف اعصاب
- درمان دل درد (جوشانده)
- درمان زخم و جوش دهان
- درمان بی خوابی (دم کرده)
- دارای هورمون جنسی زنانه
- درمان قاعدگی دردناک (آب خام و دم کرده)
- ضد عفونی کننده و درمان بیماری های عفونی
- درمان مشکلات معده (عصاره آن را در قند بچکانید)
- درمان نفخ و سوء هاضمه (در معده های حساس و مبتلا به زخم معده)
- درمان کمردرد (ریشه ساییده با زرده تخم مرغ ضماد کنید به مدت 3 روز)
- اگر ۳ تا ۵ قطره از اسانس آن را روی یک حبه قند بچکانید و بخورید معده را تقویت کرده و نفخ شکم را برطرف می کند.
- خشک آن را نرم بسایید و به صورت کفلمه بخورید. اشتها آور است معده را تقویت میکند، خون منجمد در معده را دفع می کند.
- آب تازه ی آن را با سرکه ی رقیق گازدار مخلوط کرده و بخورید برای جلوگیری از ابتلا به آبله و سرخچه و ممانعت از ایجاد علل و بایی در بدن مفید است.
- اگر تازه ی آن را در دهان بجوید برای جلوگیری از خونریزی لثه، التیام زخم و جوش های دهان سوختگی و تاول آن و رفع بوی دهان نافع است و بن دندانها را محکم می کند.
- آن را به جای نمک در غذاهای روزانه بریزید و بخورید هم طعم نمک را احساس می کنید و هم فشارخون را تنظیم میکند و هم چاقی ایجاد شده در اثر جمع شدن آب دریافت های بدن را برطرف می سازد.
- ۲۵ تا ۳۰ گرم از آن را در یک لیتر آب جوش دم کنید و بعد از هر غذا یک فنجان بنوشید ادرار را زیاد می کند قاعدگی ماهانه را تنظیم می نماید درد معده را تسکین می دهد پیوست معده را برطرف می سازد درد مفاصل و روماتیسم را درمان می کند.
- آن را بخورید ضدانگل و ضد اسکوربوت است محرک و مقوی اعصاب می باشد بادها و گازها و اخلاط لزج را تحلیل می برد و خشک کننده ی رطوبت ها است انسداد مجاری را باز می کند، دارای قوه ی تخدیر می باشد قدرت دفاع بدن را در برابر بعضی ویروس ها مانند ویروس آبله و باکتری هایی مانند باکتری حصبه زیاد می کند.
- مهمترین اثرات درمانی که در منابع مختلف از ترخون گزارش شده عبارتند از: ضد کرم ضد نفخ خواب آور ادرار آور، خنك كننده مقوی معده، ضد التهاب و آماس مسکن دندان درد ضد سرطان، قاعده آور و مسهل، همچنین، برای درمان درد نیش حشرات و خنثی کردن سم آنها و نیز برای گاز سگ هار مفید است. ابن سینا در کتاب قانون راجع به ترخون چنین نوشته است دارای نیروی مخدر است. رطوبت ها را بر می چیند و خشک می کند و نوعی سردی دارد که سودمند است در دهان نگه داشتن آن جهت درمان زخم و جوش درون دهان مفید است دیر هضم است اشتهای جماع را نابود سازد.
مضرات:
- حصبه
- گلودرد
- دیر هضم
- سوء هاضمه
- بطى الهضم است برای گرم مزاجان مضر می باشد برای سینه خوب نیست و ایجاد خشونت در سینه می کند، اسراف در خوردن آن قدرت جنسی را ضعیف می کند و کم کم موجب قطع باه می شود.
- در یکی از منابع آمریکایی مصرف این سبزی در زنان حامله منع شده است در هر صورت خانم های حامله باید به مقدار کم و با احتیاط از ترخون استفاده کنند میزان دقیق مقدار (کمی) مصرف مجاز خوراکی تازه ترخون در هیچ منبعی ارائه نشده است.