نام های دیگر: نسوت، توربیت، فوطر، قنیه، تریپوتا

مشخصات: بیخ یا ریشه ی زیرزمینی گیاهی است از خانواده ی پیچک صحرایی Convolvulaceae که گیاه آن چند ساله است با ساقه ی بالا رونده و پیچیده مانند عشقه برگهای آن به شکل قلب مانند برگ عشقه و پوشیده از کرک میباشد گلهای آن آبی کبود است که در انتهای ساقه گل دهنده ظاهر می شود. ساقه ی زیرزمینی آن به شکل قطعاتی استوانه ای به قطر حدود انگشت و به طول ۱۲ ۱۰ سانتی متر در بازار عرضه می شود، سطح آن ناصاف و دارای پستی و بلندی و یا پیچیده و دارای شیارهای طولی نامنظم می باشد، رنگ قسمت بیرونی آن تیره و کمی مایل به قرمز و مغز آن پس از شکستن سفید و و روشن است و سوراخهای متعدد کوچکی در مقطع آن دیده میشود که پر از ماده ی صمغی به شکل قطرات کوچک زرد رنگ میباشد و از نظر طعم ابتدا بی بو و بی طعم است ولی پس از چند لحظه طعم تهوع آوری پیدا میکند. نوع مرغوب آن مجوف، سبک و شکننده است و به سهولت ساییده و نرم میشود و رنگ داخل آن سفید میباشد. این گیاه در هندوستان سیلان و مالزی میروید وجود این گیاه در ایران تا به حال گزارش نشده است ولی در برخی کتب قدیم طب سنتی آمده است که در مناطق خراسان دیده شده است. فعلاً تربد از هند به بازار دارویی ایران وارد می شود.

ترکیب شیمیایی: مواد جالاپین و توریتن گلوکوزید تورپتین – صمغ رزینی شبیه رزین جالاپ – جالا پیک اسید – ایپومیک اسید – تامپی کولیک اسید والریانیک اسید.

مزاج: گرم و خشک

خواص:

1. ملین
2. درمان فلج
3. پالایش مغز
4. درمان صرع
5. درمان جنون
6. خشک کننده
7. درمان کمردرد
8. درمان لکنت زبان
9. تنقیه معده و روده
10. تقویت کننده اعصاب
11. درمان مالیخولیا (با هلیله کابلی)
12. درمان گزیدگی مار و عقرب (ریشه)
13. دافع بلغم و اخلاط غلیظ (با زنجبیل)
14. درمان سرفه مزمن (با تخم کتان و روغن بادام)
15. اگر ۱۲ گرم از آن را با کوبیده ی پوست هلیله ی کابلی مخلوط کنید و بخورید، برای درمان مالیخولیا و جنون و صرع مفید می باشد.
16. دوازده گرم از آن را با تخم کتان و روغن بادام شیرین مخلوط کرده بخورید. برای قطع سرفه ی مزمن و تسکین درد سینه مفید می باشد.
17. بیست گرم از آن را با زنجبیل و ثبات در یک لیتر آب بپزید و گرم گرم و کم کم به مرور بخورید. برای درمان سرفه ی رطوبتی و تنگی نفس سرد و تر بسیار مفید می باشد.
18. ساقه و سرشاخه های تازه ی آن را له کرده بعد گرم کنید و پس از وضع حمل برای معالجه ی کولیک و هم چنین برای بازسازی نسوج به پشت زنان بیندازید مؤثر می باشد.
19. دوازده گرم از آن را نیم کوب کرده با زنجبیل کوبیده مخلوط کنید و بخورید. مسهل بلغم غلیظ است و برای پاک کردن بلغم و رطوبت رحم و معده مفید می باشد برای درمان بیماری های فلج ناراحتی های، اعصاب، سرفه های ناشی از رطوبت معده و درمان سیاتیک نافع است.
20. اگر هر روز دوازده گرم از آن را نیم کوب کرده بخورید، تببر، مدر، کمی ملین و مسهل است در موارد مارگزیدگی و عقرب گزیدگی مؤثر می باشد داروی خوبی برای تسکین دردهای مفاصل نقرس و رماتیسم است مسهل بلغم و رطوبت های رقیق است و برای اخراج کمی از صفرا و اخلاط سوخته نیز مفید می باشد.

مضرات:

1. غم
2. روده
3. اشتها
4. استفراغ
5. گرم مزاجان