نام های دیگر: جوز ماثل، کوز ماثل، دهاتوره، استراموان، تاتوله، جوزماثا، جوز، دهتورهف صهرا، بقم، طلانور، جوزماثم، جوز مقاتل
نوع گیاه: بوته
مصلح: شیرین بیان
مزاج: گرم و خشک
نام خانواده: سیب زمینی
قسمت مورد استفاده: برگ و دانه
مقدار و دستور مصرف: 0.2 الی 0.06 گرم روزی سه بار به صورت دم کرده.
ترکیب شیمیایی گل تاتوره: آلکالوئیدهای هیوسین هیوسیامین آتروپین و اسکوپولامین. اصلی ترین آلکالوئید گیاه تاتوره هیوسین است که برگها تا ۲۵ درصد و دانه ها تا 0.5 درصد از این ماده را در خود دارند. مقدار کمی آتروپین و هیوسیامین نیز در گیاه وجود دارد. دانه ها حاوی تا ۲۰ درصد پروتئین ۲۹ درصد چربی و 2.7 درصد خاکستر می باشند چربی دانه ها حاوی ۸۸ درصد اسیدهای چرب از جمله اسیدهای اولئيك، لينولئيك، بالميتيك استئاريك و ليگنوسريك است. ترکیبات تاننی در دانه گزارش شده اند.
مشخصات: گیاهی است از خانواده ی Solanaceae درخت یا درختچه ای با برگهای تخم مرغی صاف و بدون کرک بعضی از آنها کامل ولی بعضی عمیقاً دندانه دار است. گلهای آن بوقی بزرگ و آویزان به رنگ ارغوانی و کپسول میوه ی آن ناصاف و سطح آن پوشیده از خار میباشد این گیاه در ایران در بندر عباس و بلوچستان میروید. تاتوره در اروپا به نام پودر آسم نیز معروف است. این نام به خاطر تأثیر قابل توجه دود آن در بهبود آسم می باشد. در بعضی از نقاط دنیا آن را به صورت سیگار طبی تهیه نموده اند. در صورتی که سیگار طبی تاتوره موجود نباشد می توان حدود ۳ گرم از مخلوط سرشاخه های هوایی گیاه شامل گل برگ میوه و دانه را سوزاند و دود آن را با چند نفس عمیق استنشاق کرد خرد شده ی میوه گیاه که حاوی دانه های زیادی می باشد نیز دارای همین خاصیت است، زیرا کلیه ی قسمت های هوایی گیاه ترکیبات یکسانی دارند و فقط میزان مواد در آنها متفاوت است. از میان قسمت های هوایی بیشترین درصد مواد در دانه ها سپس در برگ و کمتر از همه در ساقه هاست. تاتوره گیاهی است بسیار سمی و خطرناک که بی احتیاطی نسبت به آن ممکن است منجر به مرگ گردد؛ لذا مصرف خوراکی آن توصیه نمی شود و از دسترس کودکان نیز باید دور نگه داشته شود. با توجه به اینکه گیاه تاتوره دارای گل های بزرگ و زیبا و میوه های خاصی می باشد گاهی کودکان دوست دارند با آنها بازی کنند که در این رابطه مسمومیت های منجر به مرگ در نقاط مختلف دنیا از این نوع تماس با گیاه گزارش شده است بعضی افراد نیز ممکن است ناآگاهانه آن را در محیط های مسکونی بکارند و یا باد و آب دانه های آن را به مناطق مسکونی آورده و به طور خودرو در محیط های مسکونی سبز شود؛ از این رو آشنایی با گیاه و خطرات آن به خصوص برای ساکنان سرزمین های شمالی کشور که این گیاه در آنجا بیشتر وجود دارد ضروری است. امروزه داروهای صنعتی زیادی از آلکالوئیدهای تاتوره در جهان تهیه می شود که مصرف زیادی هم دارد. این داروها دارای مقادیر کاملاً معینی از این ماده هستند و دوز درمانی آنها با دوز سمی کاملاً متفاوت است. مصرف این داروها بر اساس نسخه پزشک و در حد دارویی بی خطر است.
خواص:
- قابض
- مسکن
- درمان بی خوابی
- درمان خون ادراری
- کاهش دهنده بزاق
- درمان سکته مغزی
- مخدر (دانه و برگ)
- درمان مشکلات کلیه
- درمان فلج (دم کرده)
- درمان مشکلات معده
- تسریع کننده جریان خون
- درمان بواسیر (روغن دانه)
- تقویت کننده مو (ضماد تمام گیاه)
- درمان درد مفاصل و کمر درد (جوشانده)
- درمان ورم و استسقاء (مالش پخته با سرکه و عسل)
- ضماد آن برای تحلیل ورم و رسانیدن دمل و ورم به کار می رود.
- گل آن را مانند توتون دود کنید برای رفع سرفه و تنگی نفس نافع است.
- خشک آن را به صورت پودر درآورده بخورید، گرم، مسکن، ضد درد، بی حس کننده ضد اسم و ضد سرفه است.
- آن را با گیاه شاهدانه به اندازه ی مساوی در سرکه ی رقیق بخیسانید آشامیدن آن سرکه مخدر و بی حس کننده می باشد.
- خشک آن را مانند توتون یا تنباکو دود کنید برای تسکین بیماری آسم بسیار مؤثر است. اگر ایجاد مسمومیت کرد فوراً مصرف آن را قطع کنید.
- جوشانده ی گرد گل آن در استعمال خارجی به صورت شست و شو برای انواع بیماری های جلدی، درمان ورم پاها، پایین افتادگی و بیرون افتادگی رکتوم و برای سرماخوردگی و رفع اختلالات اعصاب مفید می باشد.
- بعضی افراد از دانه تاتوره برای خودکشی استفاده می کردند که در فرد باعث خشکی گلو، ایجاد حالت روانگردانی، گیجی، تلوتلو خوردن و کما می شود. مصرف دانه های آن نیز باعث افزایش قوای جنسی به خصوص در زن ها می گردد که ممکن است دست به کارهای غیر عادی بزنند آتروپین یکی از داروهای استراتژیک در آمریکاست که از تاتوره به دست می آید. تاتوره دارای خاصیت خشکی بزاق گشاد کننده ی مردمک چشم (ميدرياتيك) و كنترل ادرار است در چین از آن به عنوان ضد نفخ کنترل هیپراکتویته جلوگیری از تعریق شبانه و توبرکولوز استفاده می شود. ضماد خمیر برگ آن در بعضی سرطان ها مورد استفاده قرار می گرفت. تاتوره به صورت سیگار برای افراد دارای آسم مفید است و می توان آن را به تنهایی و یا مخلوط با بلادون، تنباکو، کوبب و یا مریم گلی مانند پیپ یا سیگار مصرف کرد. در گذشته دانه های این گیاه را در الکل خیسانده و به صورت پمادی برای درمان هموروئید فیستول ها روماتیسم و دردهای عصبی استفاده می کردند. کاستاریکایی ها برگ خرد شده ی تاتوره را برای تومورها و زخم ها و دم کرده ی آن را جهت غرغره برای زخم گلو به کار می بردند. هندی های مقیم مکزیک نیز از دم کرده ی برگ آن برای دردهای زایمان استفاده می کرده اند. همچنین اعراب و مردمان آفریقای مرکزی از سیگار این گیاه برای بهبود آنفلوانزا و آسم استفاده می نمودند. روس ها از تاتوره برای تسکین آسم و برونشیت استفاده می کنند. چینی ها گلبرگها را پس از بخار شدن اسانس در اول صبح جمع می کنند و برای خشک کردن در افتاب قرار می دهند؛ سپس از جوشانده ی آن برای از بین بردن مشکلات پوستی استفاده می کنند. همچنین از سیگار پودر تاتوره برای تسکین آسم و از دم کرده ی آن به عنوان ضد سرفه و تنگی نفس استفاده می کنند. در هوموپاتی از تنتور تاتوره به مقدار زیاد استفاده می شود.
مضرات:
- سمی (زیاده روی)
- زنان حامله و ایام شیردهی
- مصرف آن باید حتماً زیر نظر پزشک انجام گیرد.
- مصرف زیاد از حد مجاز برگ یا گل های تاتوره مسمومیت ایجاد می کند و باعث گرفتگی عضلات اغماء هذیان و فلج سیستم مرکزی ریوی می شود و حتماً باید طبق دستور پزشک و زیر نظر او مصرف شود. مصلح آن مغز ریشه ی شیرین بیان یا عصاره ی شیرین بیان می باشد.
- شایع ترین و معمولی ترین مسمومیت یا تاتوره خشکی گلو، گیجی، تاریکی مناظر و دیدنی ها، سرخوشی و خنده های بلند تأخیر در احساس ها و نهایتاً مرگ گزارش شده است. ایرانی ها گاه به دانه ی آن کا چولا میگویند این نام به استریکتوس نیز اطلاق می شود. زیرا هر دو برای کشتن سگ به کار می روند. حتی بعضی حیوانات دیگر مانند گوسفند و گاو ممکن است با خوردن مقدار کمی از میوه و برگ آن مسموم شوند. به عنوان شد سم این گیاه از پیلوکارپین و فیزوسیتگمین خوراکی استفاده می شود. برای کاهش حرارت بدن و آرام کردن در صورت لزوم از آب سرد نیز میتوان استفاده کرد. شیرین بیان یکی دیگر از موادی است که به عنوان پادزهر برای سم این گیاه به کار می رود.