نام های دیگر: بید دره، بید مجنون، بید بیدخشتی، زرد بید، سرخ بید، سیاه بید، بید سیاه، صفصاف ابيض، صفصاف مشفق، خلاف، خلاف، وی، ویدار، فک، فیک، فوکا، مجنون، فشفشه، رشه بی.
مزاج: سرد و تر
نوع گیاه: درخت
نام خانواده: بید
قسمت مورد استفاده: پوست و برگ
مقدار و دستور مصرف: دم کرده ی پوست بید: ۵ گرم از پوست له و یا پودر شده را در يك ليوان آب جوش ریخته و مانند چای می گذاریم به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه دم بکشد همچنین می توان در ظرف را گذاشت و در کناری قرار داد تا خودش دم بکشد. نیم ساعت پس از دم کشیدن آن را صاف کرده و مصرف می کنیم. جوشانده: ۵ گرم از له شده ی پوست بید را به مدت ۵ دقیقه با یک لیوان آب می جوشانیم، سپس آن را صاف کرده و مصرف میکنیم. دم کرده و جوشانده ی پوست بید را می توان تا سه نوبت در روز مصرف کرد.
ترکیب شیمیایی پوست شاخه جوان بید: گلوکوزید، سالیسین، اکسالات، سالیکوزید، موم، صمغ، آهک، تانن. مشتقات سالی سیلات ها از اولین مواد شناخته شده ی پوست بید هستند سالیسیلیک اسید را می توان در اکثر گونه های بید یافت. مهمترین ترکیبات سالی سیلات پوست بید سفید گلوکزیدهای استرفتلی سالی کورتین و گلوکزید سالی سین است. سالی سین پس از خوردن در روده هیدرولیز میشود و تولید سالی ژنین می کند. سالی ژنین نیز در روده جذب و سپس اکسید شده و به اسید سالی سيليك” تبدیل می شود. سالی کورتین و سایر سالیسیلات های وابسته به آن از نظر شیمیایی ناپایدار هستند و برای مثال ممکن است در آب جوش تخریب شوند؛ به همین دلیل در تهیه ی چای آنها باید دقت کرد. همچنین، برای جلوگیری از کاهش مواد مؤثر در خشک کردن آنها باید دقت نمود. نتیجه ی تحقیقات نشان میدهد که مجموع سالیسیلات های برگ بید باید بیشتر از ۱ درصد از وزن خشك آن باشد. رسیدن به این استاندارد در تمام گونه های بید و در شرایط آب و هوایی مختلف دشوار است. اندازه گیری سالیسیلات ها در پوست بید با روش های اسپکتروفتومتری، این لایر کروماتوگرافی و اج پی ال سی بعد از عملیات دکلی کوزیلیشن صورت می گیرد. همچنین با روش کاپیلاری الکترو فورز ترکیبات دیگری از جمله گلوکزید نارینژنین، اولیگو مريك پروسیانیدین ها و تانهای غلیظ از پوست بید جدا شده اند.
مشخصات: گیاهی است از خانواده ی Salicaceae که دارای چند گونه می باشد. بیدها گیاهانی هستند به صورت درخت یا درختچه که در نواحی معتدل و مرطوب می رویند برگ های بیضی، باریک و نوک تیز دارند در تعدادی از بیدها طول برگها کوتاه و در گروهی دیگر بلند حتا به شانزده سانتیمتر طول و دو سانتیمتر عرض می رسد، هر ساله برگها خزان شده و میریزد و در بهار مجدداً سبز می شود. گل های آنها که معمولاً در اوایل بهار ظاهر میشود به صورت شاتون نر و شاتون، ماده تخم مرغی یا دراز روی یک پایه و یا دو پایه و سر به طرف بالا میباشد که در کنار شاخه ی گل دهنده ظاهر می شود میوه ی آنها به شکل کپسول است که در ماههای آخر تابستان با دو دریچه باز می شود و دانه های متعددی که داخل هر میوه وجود دارد و هر یک مجهز به یک کاکل پوشیده از تار و کرک ابریشمی هستند، بیرون ریخته و با باد به آسانی به اطراف پراکنده میشوند این درختها اغلب در مناطقمعتدله ی نیم کره ی شمالی از جمله ایران می رویند. پوست درختان بید اروپایی از قرن ها پیش برای درمان تب سردرد، دردهای دیگر و التهاب مفاصل به کار رفته است. بیدهای آمریکای شمالی نیز در طب بومی استفاده می شد. تعداد زیادی از درختان بید دارویی اروپا به آمریکا معرفی شده ولی پرورش داده نشده اند. در اواخر قرن نوزدهم، اسید سالیسیلیک در بسیاری از جاها به طور گسترده ای به جای پوست بید به کار می رفت و مشخص شد که آسپیرین به دست آمده از آن دهان و معده را کمتر تحریک می کند. از پوست گونه های دیگر بید مانند سالیکس پورپوره، سالیکس فراژی لیس و گونه آلبا استفاده دارویی به عمل می آید. پوست شاخه های مسن بید مقادیر کمی ماده مؤثر دارد بهترین شرایط و تأثیرات را پوست شاخه های کمتر از سه سال دارند. شرایط آب و هوایی و جغرافیایی محل رویش در کمیت و کیفیت مواد مؤثر پوست بید مؤثر است. بنابراین، پوست بید همه ی مناطق و همه ی درختان با سنین مختلف و در هر شرایط زمانی، اثرات قاطع و یکسانی ندارد. برای استخراج هر چه بهتر مواد مؤثر پوست بید باید آن را پودر و یا له کرد تا دم کرده یا جوشانده مؤثرتر باشد. گونه ی دیگری از بید به نام علمی سالیکس دیس کلر و نام عمومی پاسی ویلو وجود دارد که مانند بید معمولی از پوست آن استفاده می شود. مهمترین اثرات پوست این گونه کاهش چسبندگی پلاکت ها، ضد سرطان ضد درد ضد تب، قابض قطع خونریزی و افزایش دهنده ی شیر است. ظاهراً این گونه بید در ایران وجود ندارد. در منابع فارسی سیزده گونه بید در ایران گزارش شده که در مورد مواد و اثرات دقیق دارویی پوست آنها تحقیق نشده است. بنابراین در آینده باید همه ی این گونه ها مورد تحقیق قرار گیرند تا گونه های دارویی مهم شناخته و ارزش آنها در مقایسه با گونه های مشابه در دنیا بررسی و ارزیابی شود. یکی از تفاوت های مهم پوست بید و آسپرین عوارض جانبی آنهاست. چنانچه در مصرف قرص آسپرین دقت نشده و یا به مقدار زیاد یا مدت طولانی مصرف شود ممکن است باعث زخم معده گردد. در صورتی که در پوست بید مقدار زیادی مواد تاننی وجود دارد که از این عارضه جلوگیری می کند. تانن ها ترکیبات قابضی هستند که در درمان سوختگی و زخم ها مورد استفاده قرار می گیرند. بنابراین پوست بید ضمن داشتن ترکیبات سالی سیلات به عنوان ضد درد و ضد تب مؤثر است و اثرات جانبی این مواد توسط تانن خنثی می شود. نام دیگر بید خلاف (نام عربی) می باشد که در کتاب رازی و ابن سینا نیز از آن یاد شده است. دلیل انتخاب این نام برای بید در کتاب الحاوی رازی چنین بیان شده است. (اصولاً موادی که تلخ مزه هستند، دارای طبعی گرم می باشند در صورتی که بید با وجود تلخ بودن طبع سرد دارد و چون خلاف دیگر گیاهان می باشد به این نام شهرت یافته است). در کتاب ابن سینا در مورد اثرات مهم بید چنین نوشته شده است گیاه بید بیابانی یا خلاف به عنوان ضماد جهت جلوگیری از خونریزی به کار می رود. خاکستر آن مخلوط با سرکه برای از بین بردن زگیل مفید است شکوفه و آب آن مسکن سردرد است. آبش در علاج مشکلات کبد و بیماری یرقان مفید می باشد.
خواص:
- درمان نقرس
- درمان سردرد
- دافع سودا (عرق)
- درمان سوء هاضمه
- درمان اسهال خونی
- درمان حصبه (عرق)
- درمان یرقان (عرق)
- درمان سخت ادراری
- درمان هپاتیت کبدی
- درمان درد رحم (سفید)
- تب بر (دم کرده پوست)
- درمان نیش عقرب (عرق)
- درمان روماتیسم (بید سفید)
- درمان مشکلات قلب (برگ)
- درمان سرماخوردگی (پوست)
- تقلیل شهوت جوانان (پوست)
- درمان آرتروز (پوست بید سفید)
- تقویت رشد مو (مالش با عصاره)
- تقویت کننده بینایی (سرمه صمغ)
- درمان ورم پستان (خاکستر چوب)
- دافع بلغم (شکوفه، خاکستر چوب)
- درمان خونریزی روده (خیسانده پوست)
- درمان سوزاک (جوشانده پوست ساقه جوان)
- درمان مشکلات اعصاب و ترس (دم کرده پوست، خوابیدن زیر درخت)
- تازه ی بید را آب بگیرید و در گوش بچکانید چرک گوش را برطرف می کند.
- درمان شوره سر (پوست آن را با پوست انار و پرتقال بکوبید و بجوشانید و با روغن کرچک بمالید)
- تازه ی بید را بکوبید و مثل حنا خمیر کنید و بر سر گذارید سردردی که از گرمازدگی ایجاد شده باشد را تسکین میدهد.
- چوب بید را بسوزانید خاکسترش را با سرکه خمیر کرده و هر روز و هر شب روی زگیل گذارید. زگیل را در بعضی مزاج ها زایل می کند.
- پوست شاخه جوان بید را خشک کنید بعد نرم بسایید و با جوهر گنه گنه به اندازه ی مساوی مخلوط کرده هر دو نخود آن را در یک کپسول خالی بریزید و تا هفت روز هر روز صبح و شب هربار یک کپسول بخورید. انواع تب از جمله تب سه یک یا تب مالت را درمان می کند.
- ۲۵ گرم از ریشه درخت بید را با ریشه ی شیرین بیان پوست کنده به اندازه ی مساوی نیم کوب کنید و در یک لیتر آب بجوشانید و آب صاف کرده ی آن را بنوشید ادرار آور است حبس البول یا بند آمدگی ادرار را درمان میکند، برای از بین بردن سنگ کلیه و مثانه نافع می باشد.
- آب دم کرده ی پوست شاخه جوان بید را بنوشید خنک کننده قابض و مقوی است، مسکن دستگاه تناسلی می باشد، بی خوابی را برطرف میکند معالج تب های گرم مزاج است ورم، کبد، طحال و مجاری صفرا را برطرف می نماید، یرقان را معالجه می کند بعضی از تب های نوبه ای را رفع می نماید ورم مجاری دفع ادرار را برطرف می سازد، خفقان گرم مزاج را درمان می کند.
- استرگلوکزیدهای سالی کورتین، ترمولاسین و فراژی لین می توانن پیش ساخت های سالی سیلیک اسید باشند. این مواد بدون آنکه التهابی در دستگاه روده ای معده ای ایجاد کنند وارد جریان گردش خون می شوند. فارماکوکينتيك مشتقات اسید سالی سيليك كاملاً مطالعه شده است. سالی سيليك اسيد آنزیم سیکلو کسیژناز را مهار می کند که باعث توقف ساخت پروستاگلاندین می شود. خاصیت ضد التهاب ترمولاسین به تازگی مورد مطالعه قرار گرفته است ترمولاسین مشتقی از سالی سین است. مطالعات کلینیکی نشان داده است که فرآورده های پوست بید تأثیر متوسطی روی آرتریت ها دارند.
مضرات:
- تاکنون عوارض جانبی از مصرف پوست بید گزارش نشده است ولی مصرف همزمان آن با سالی سیلات های مصنوعی و نیز با آسپرین باید با احتیاط صورت گیرد، همچنین، مبتلایان به زخم های گوارشی باید در مصرف آن دقت کنند.