نام های دیگر: باندولین (شیره لعاب بهدانه)، سفرجل، آبی، برسیقاسیلا، حیوامامیه بهی، شال به، قل (چوب به)، به آزاد (به شیرین)

نام خانواده: گلسرخ

نوع گیاه: درخت و درختچه

مصلح: عسل، انیسون، مربا نمودن با عسل

قسمت مورد استفاده: میوه، دانه، برگ، پوست

ترکیب شیمیایی پوست درخت به: اسید سیانیدر یک در آن وجود دارد.

ترکیب شیمیایی برگ به: روتین فلاون گلوکوزید آمیگدالین، تانن ۱۱ درصد.

مزاج: طبیعت آن به شیرین معتدل و یا گرم و تر به ترش سرد و خشک است. مزاج شکوفه به معتدل است.

مقدار و دستور مصرف: دانه به را به میزان یک قاشق چایخوری در آب خیس خورده و مصرف می شود، همچنین می توان چندین دانه را روی زبان قرارداد و موسیلاژ آن را ظرف چند دقیه مکید، میزان مصرف میوه به در حد موارد استفاده غذایی است. دانه به فقط باید به طریقه ذکر شده مصرف شود و هرگز نباید آن را خرد کرده و جوشاند؛ چون با این عمل آمیگدالین موجود در دانه هیدرولیز شده و تولید اسیدسیانیدریک می کند که خطرناک است. لازم به ذکر است که موسیلاژ روی دانه قرار دارد و پس از خیس خوردن از روی آن جدا شده و دانه بدون تغییر دفع می گردد؛ در حالی که آمیگدالین داخل دانه است و فقط با خرد شن دانه آزاد و هیدرولیز می شود؛ بنابراین در صورت که دانه به طور مستقیم خرده شود؛ هیچ خطری نداشته و پس از پاک شدن لعاب (موسیلاژ) آن بدون تغییر دفع می گردد. میوه به را می توان به صورت خام یا پخته مصرف کرد، خواص پخته آن نیز همانند خام آن است. برای میزان مصرف به و دانه آن مقدار خاصی در مدارک ارائه نشده است ولی طرز تهیه فرآورده های مختلف آن به شرح زیر می باشد. شیره به: ۵۰ گرم میوه به را خرد نموده به آن ۵۰ گرم عسل یا شکر و سپس یک لیتر (سه لیوان) آب بیفزایید. حالا مخلوط را بجوشانید تا حجم آن نصف شود. العاب دانه به حدود ۵ گرم دانه به را در صد میلی لیتر آب ریخته و کم کم بجوشانید تا به صورت محلول سفت (ژله) درآید. جوشانده برگ: بر روی حدود ۵ گرم برگ خشک به ۱۰۰ میلی لیتر آب ریخته و به مدت ۱۰ دقیقه بجوشانید و سپس آن را صاف کنید.

ترکیب شیمیایی میوه به: در هر یک صد گرم گوشت میوه مواد زیر وجود دارد: آب ۸۳ گرم مواد قندی و کربوهیدرات ها ۱۵ گرم، خاکستر 0.4 گرم، کلسیم ۱۱ میلی گرم، فسفر ۱۷ میلی گرم، آهن 0.7 میلی گرم، پتاسیم ۱۹۷ میلی گرم، تیامین 0.02 میلی گرم، رایبوفلاوین 0.03 میلی گرم، نیاسین 0.2 میلی گرم، سدیم ۴ میلی گرم. ویتامین های: A۴۰ واحد بین المللی، ۱۵ میلی گرم در به وجود دارد.

مشخصات: میوه ی گیاهی است از خانواده ی Rosaceae درختی دارد کوچک که پوست ساقه و تنه ی آن به رنگ قهوه ای سیر است شکاف نمی خورد ولی وقتی که درخت کهن سال شد قطعاتی از پوست درخت کنده می شود. برگها پوشیده از کرک و روی برگ صاف و بی کرک و تار است جوانه های آن کوچک و پوشیده از تار میباشد گلهای آن، بزرگ به طور منفرد و به رنگ سفید یا صورتی است که دارای پنج گلبرگ میباشد. میوه ی آن زرد رنگ و گرد و سطح آن اغلب پوشیده از کرک بوده و داخل آن دانههای به و در هر خانه ۱۲ عدد دانه قرار دارد. درخت به بومی مشرق زمین و مرکز آسیا است در جنگل های شمال ایران به طور خودرو می روید. میوه به یکی از قدیمی ترین میوه هایی است که توسط بشر شناخته شده است. بیش از چهار هزار سال قبل این گیاه در آسیا و مدیترانه پرورش داده میشد در حال حاضر درخت به در آمریکای لاتین، خاورمیانه و آمریکا کشت می شود. در یونان باستان به یکی از هدیه هایی بود که به صورت آیینی هنگام ازدواج به عروس و داماد می دادند پلو تارچ میگوید: نوعروس های یونانی باید قبل از رفتن به حجله به هدیه شده را گاز بزنند تا دهانشان بوی عطر به بگیرد و اولین برخورد عروس و داماد خوشایند و بانشاط باشد. ابو علی سینا معتقد است که نفخ به پخته بیشتر است در منابع موجود مصرف زیاد به خام را زبان بخش می دانند که تأییدی بر نظر ابن سینا است. همچنین در کشورهایی از جمله پاکستان آرژانتین مکزیک، اروگوئه، اسپانیا، مجارستان و پرتغال به را اصولاً به صورت مربا و یا مارمالاد استفاده می کنند که هر دو نوع پخته شده به هستند. واریته های مختلفی که از به در خاورمیانه وجود دارد اصولاً نرم بوده و احتیاج به پختن ندارند و می توان آنها را به صورت خام مصرف نمود؛ ولی به در این نواحی و همچنین در ایران معمولاً به صورت مربا و پخته مورد استفاده قرار می گیرد. مجموع منابع و مطالعاتی که در دنیا وجود دارد نشان میدهد مصرف به پخته رایج تر است و عارضه ای ندارد ولی مصرف زیاد به خام را صحیح نمی دانند. به نارس خاصیت ضد اسهال و به کاملاً رسیده خاصیت ضد یبوست دارد. پژوهش های جدید اثرات ضد زخم معده به را در حیوانات آزمایشگاهی به خوبی نشان داده است. یکی از راه های استفاده از لعاب (موسیلاژ) به دانه شستن تعدادی از آن و قرار دادن در دهان است تا پس از مدتی با بزاق دهان آغشته و کم کم موسیلاژ آن در دهان رها گردد. بهتر است در این حالت دانه ها از دهان خارج شود این کار خشکی دهان و زبان را برطرف می کند. پژوهشهای بسیاری در سالهای اخیر نشان داده که میوه به حاوی مقدار قابل توجهی ترکیبات فلاونوئیدی و اسید فنلیک است. این مواد گذشته از خواص ضد میکروبی و ضد زخم های داخلی قوی دارای خواص آنتی اکسیدانی مؤثری هستند و از ابتلا به سرطان و بیماری های قلبی جلوگیری کرده و به ارتقای سلامتی کمک می کنند. برای ماندگاری بهتر به، ابوعلی سینا چنین توصیه میکند: «اگر به را با خاکستر برگ و شاخه های درخت به بشویند و نگه دارند در حالت شادابی خواهد ماند). در کشورهای اسلاونی و کرواتی وقتی بچه ای متولد می شود، به عنوان تمثیلی از باروری و عشق در زندگی یک درخت به کاشته می شود.

خواص:

1. درمان سل
2. درمان سکته
3. درمان بواسیر
4. درمان سردرد
5. مسهل (ترش)
6. درمان لاغری
7. درمان وسواس
8. درمان استسقاء
9. کم کننده بزاق
10. درمان درد پهلو
11. درمان افسردگی
12. جلویگری از سقط
13. تقویت کننده قلب
14. درمان ریختن مژه
15. درمان تنگی نفس
16. درمان سوزش زبان
17. درمان بدبویی عرق
18. درمان برفک دهان
19. درمان خونریزی لثه
20. موثر در زیبایی نوزاد
21. درمان اسهال خونی
22. تقویت کننده حافظه
23. درمان کلسترول بالا
24. تنظیم کننده قاعدگی
25. درمان آبریزش چشم
26. درمان ترومبوز خونی
27. رفع ترشحات زنانگی
28. درمان صفرا (به دانه)
29. درمان تصلب شرایین
30. درمان استفراغ بلغمی
31. درمان روماتیسم (مربا)
32. از بین برنده آثار مستی
33. درمان مشکلات اعصاب
34. افزایش دهنده طول عمر
35. درمان ورم معده (به دانه)
36. درمان ورم روده (کمپوت)
37. درمان شاش بند (تنتوری)
38. درمان تورم کبدی (روغن)
39. دارای ویتامین های A، B
40. درمان سوء هاضمه (رسیده)
41. جلوگیری از ویار زنان حامله
42. بازکننده رگ های کرونر قلب
43. فشار خون پایین را بالا می برد
44. درمان کابوس (دم کرده شکوفه)
45. درمان مشکلات معده (میوه خام)
46. درمان سوختگی در اثر آتش (مالش)
47. تقویت کننده نیروی جنسی (مغز آن)
48. درمان زخم معده و اثنی عشر (روغن)
49. درمان قطره قطره آمدن ادرار (به دانه)
50. درمان عرق زیاد (مالش روغن به کف پا)
51. درمان سختی و سوزش ادرار (چکاندن در آلت)
52. درمان سرفه و تب و سوزش دهان و حرارت معده (به دانه)
53. درمان خونریزی داخلی و خارجی (موسیلاژ یا لعاب به دانه)
54. نرم کننده صدا (به صورت نپخته در ماکروفر و خاک نبات)
55. درمان بی خوابی (خیسانده برگ با شکوفه نارنج قبل از خواب)
56. گوشت آن را رنده کرده و ضماد کنید برای ورمهای گرم چشم نافع است.
57. آب دم کرده ی برگ به را بنوشید قابض است و اسهال را درمان می کند.
58. درمان اسهال (خود میوه خصوصاً در داخل آن دانه جوز بوآ بریزید و تنوری کنید)
59. خشک آن را نرم بکوبید و بر موضع بپاشید برای بند آوردن خون جراحتها مفید می باشد.
60. مربای شکوفه ی به را بخورید برای تقویت سینه و دل اعضای داخل شکم و خفقان گرم نافع است.
61. کسانی که قبل از غذا خوردن استفراغ میکنند، باید قبل از غذا آب به بخورند، دیگر استفراغ نخواهندکرد.
62. تازه ی برگ به را بکوبید و ضماد کنید زخمهای عفونی را درمان میکند برای ورمهای گرم چشم نافع است.
63. درمان سکسکه (پوست بیرون درخت را بتراشید و قسمت سفید را در 3 استکان آب بجوشانید تا آب آن سفت شود و بنوشید).
64. اگر آب جوشانده ی شکوفه به را با عرق بهار نارنج مخلوط کرده و شب موقع خواب بنوشید، بی خوابی را درمان می کند.
65. درمان چین و چروک صورت (2 عدد به را پوست ضخیم گرفته در الکل سفید غیر تقلبی به مدت 30 روز خیس کنید، سپس در مولینکس بریزید و صاف کنید و روزی 3 بار بمالید).
66. سی گرم از شکوفه به را در یک لیتر آب جوش دم کنید و آب صاف کرده ی آن را به مرور بنوشید. سرفه را تسکین می دهد درد سر و غلیان حرارت را تسکین میدهد مقوی دل و دماغ و معده است.
67. برگ به را با شاخه های درخت به و جوانه های آن مخلوط کرده بسوزانید و خاکسترش را پشت چشم ضماد کنید. کلفت شدگی پلک را برطرف خارش و سوزش مژه را تسکین و ریزش مژه ها را متوقف می کند.
68. ریختن قطره ی آب به در مهبل برای رفع سوزش مجرای ادرار نافع است و جراحات مجرا را التیاممی بخشد.
69. پوست میوه به را پانزده روز در مقداری الکل بخیسانید بعد آبش را بگیرید و هر روز به صورت بمالید. در هم رفتگی یا چین و چروک پوست صورت را برطرف می کند.
70. آب آن را بخورید نرم کننده ی سینه خواهد بود، برای درمان تنگی نفس مفید است در درمان آمدن اخلاط خونی از سینه و قی مصرف میشود، معده را تقویت میکند برای ازدیاد ترشح ادرار و بند آوردن خونریزی نافع است.
71. دانه های میان آن را بیرون آورید و به جای آن کوبیده ی جوز بویا بریزید و میان آتش بگذارید تا بریان شود به حدی که رنگ آن تیره ،گردد بعد .بخورید قابض است و برای قطع اسهال طولانی و مزمن بسیار مجرب می باشد.
72. پوست درخت به را بکنید و قسمت بیرونی آن را بتراشید و دور بریزید قسمت سفید داخلی 3 آن را نیم کوب کرده و در یک لیوان آب آن قدر بجوشانید تا آب به نصف ،برسد آب صاف کرده ی آن را بنوشید. قابض است سکسکه یا فواق را آرام می کند.
73. به ترش و شیرین را بدون پوست و تخم آب بگیرید و یک پنجم آن قند اضافه کنید، به قوام آوردید و به مرور بخورید مقوی قلب و دماغ و فرح آور است اشتها را زیاد میکند مسدود کننده ی مجاری عروق میباشد ورم شدید امعاء را درمان میکند معده را تقویت مینماید.
74. یک مشت تازه و سالم برگ به را در یک لیتر آب ده دقیقه بجوشانید بعد ده دقیقه هم دم کنید، سپس آب آن را صاف کرده و بهار نارنج ساییده و یا عرق بهار نارنج را با آن مخلوط کنید و هر شب موقع خواب یک یا دو قاشق بخورید بیخوابی را درمان می کند نوشیدن آن سینه را نیز نرم میکند و برای رفع عصبانیت مفید است.
75. میوه به به دلیل داشت پکتین در بهبود اسهال موثر است، خواص دیگر آن شامل تقویت کننده معده و التیام دهنده ورم روده است. دانه ها به دلیل داشتن موسیلاژ برای کاهش التاب مخاط ها، رفع سرفه و رفع گرفتی صدا بسیار مفیدند، همچنین از موسیلاژ دانه میوه به در محصولات مجعد کردن مو در صنایع جهان استفاده زیاد به عمل می آید، از استفاده های صنعتی دیگر به دانه، استفاده از موسیلاژ آن در آهار دادن پارچه ها است.
76. در ایران و بسیاری از مناطق خاورمیانه از دانه به برای گلودرد و سرفه استفاده می شود که به نام «به دانه» معروف است به این ترتیب که دانه ها را در آب خیسانده و محلول غلیظ حاصل از آن را که مربوط به موسیلاژ (العاب) آن می باشد مانند شربت ضد سرفه مصرف می کنند. این شربت بدون الکل و صد درصد طبیعی بوده و به خصوص برای کودکان مفید است. از همین موسیلاژ در تهیه محصولات آرایشی و مجعد کردن مو استفاده می شود و طبق اطلاعات منابع خارجی حدود ۷۵ درصد به دانه دنیا برای این منظور از کشور ایران تأمین می گردد. در بعضی کشورها از جمله پاکستان این دانه ها برای درمان پنومونی (ذات الریه) و یا مشکلات تنفسی به کار می رود موسیلاژ حاصل از دانه ها همچنین در سوختگی های خارجی (موضعی) مورد استفاده قرار می گیرد. پوست ساقه به قابض بوده و برای درمان زخم ها مفید است. برگ به حاوی تانن و پکتین میباشد که تانن به عنوان قابض و پکتین برای سیستم گردش خون و کاهش پرفشاری خون مفید است. میوه نارس به بسیار قابض و شربت حاصل از آن برای درمان اسهال، خصوصاً بچه ها بسیار مفيد می باشد میوه و آب به برای زخم های دهانی، لثه و گلو بسیار سودمند است. خواص مهم دیگر به عبارتند از مقوی قلب مسهل هضم کننده غذاه ادرار آور، قابض، خنک کننده نیروبخش و ضد اثرات الكل. در طب سنتی ایران خواص متعددی برای میوه به قائل هستند که به بعضی موارد آن اشاره می شود: مقوی قلب، ادرار آور، نرم کننده سینه مقوی معده و دستگاه هاضمه ضد اسهال، ضد خونریزی بهبود اسهال خونی متوقف کننده خونریزی رحم بهبود بواسیر بهبود دهنده بیماری سل و هضم کننده غذا همچنین برای به دانه اثرات ضد تب ضد سرفه ضد زخم و سوختگی ضد اسهال خونی رفع خشکی دهان و زبان درمان زخم های گلو التیام ترک های پوست دست و بدن ترک نوک پستان لب و بواسیر قائلند که به وسیله لعاب تهیه شده از آن صورت می گیرد.

مضرات:

1. ریه
2. رعشه
3. سکسکه
4. فشار خون
5. درد اعصاب
6. معده ضعیف
7. پیچش روده
8. قولنج (کولیت)
9. روده های حساس
10. خشن کننده صدا (پرزهای آن)
11. برای اشخاص گرم مزاج مضر است میوه ی نارس آن دیر هضم و قابض می باشد و خوردن آن صلاح نیست.
12. تاکنون عارضه جانبی خاصی از مصرف خوراکی و دارویی به و سایر فرآورده های آن در حد اعتدال گزارش نشده است.