نام های دیگر: بنفشه معطر، بنفسنج، اثرون، بنوسا، فرفیر، ابز، ویولت.
نوع گیاه: بوته
مصلح: انیسون
مزاج: سرد و تر
نام خانواده: بنفشه
قسمت مورد استفاده: تمام گیاه (بخصوص گل و ریزم)
ترکیب شیمیایی ریشه بنفشه ایرانی: گلوکوزید، متیل سالیسیلات، یک ساپونین، یک آلکالوئید به نام ویولین، یک گلیکوزی به نام ویولاکوئرسیترین که احتمالاً مشابه روتین است.
مقدار و دستور مصرف: دم کرده: روزی سه بار 5 الی 10 گرم به صورت دم کرده. همچنین دم کرده بنفشه را به صورت سرد مینوشند برای این کار حدود ۷۰ گرم برگ های تازه را با آب سرد بشویید و آن را با نیم لیتر آب بجوشانید. بعد از حدود ۱۲ ساعت وقتی آب سبزرنگ شد، آن را صاف کرده و در شیشه در بخاری در یخچال گذاشته و هر دو ساعت یکبار مقداری از آن را بخورید این دم کرده بهتر است هر روز تازه تهیه شده و اضافی آن دور ریخته شود. کمپرس: برای تهیه استعمال خارجی پارچه با باند نخی را در دم کرده گرم وارد کرده و بر روی موضع قرار دهید و روی آن را با پارچه ضد آب (لاستیک پارچه نازک) بپوشانید و پس از سرد شدن، این کار را تکرار کنید. روزانه دو قاشق غذاخوری گل خشک به صورت چای گرم یا دم کرده سرد (توضیح داده شده) و یا ۵ گرم از ریشه در روز میتوان مصرف کرد. از بنفشه داروهای نوینی در صنعت داروسازی به صور مختلف تهیه شده که طریقه و میزان مصرف آنها در راهنمای همراه دارو قید شده است (در خارج از ایران).
مشخصات: گیاهی است از خانواده Violaceae وحشی، چند ساله و خیلی کوچک دارای گلهای بسیار معطر به رنگ بنفش تیره که در بهار ظاهر می شوند. ریشه ی آن دونده و طویل که برخلاف گل آن بدبو میباشد و برگهای متناوب دارد. این گیاه در آب و هوایمعتدل و نقاط سایه دار اغلب مناطق دنیا میروید در ایران در اغلب نواحی معتدل به طور خودرو دیده می شود. در دامنههای ،البرز ،کندوان کرج هرزویل دامنه های مرطوب راه عمارلو کبوتر چاک و رودبار شناسایی شده است. بنفشه معطر از زمان های دور مورد استفاده دارویی داشته است. در قرون اولیه میلادی، در مکاتب بقراط و دیوسکورید و در قرون وسطی توسط اعراب در درمان بسیاری از بیماری ها، از جمله رفع ورم چشم درد گلو، دفع صفراء رفع حالت تشنگی و به عنوان ملین و قی آور به کار می رفته است. بر اساس افسانه های قدیمی نام بنفشه معطر (Mirates) از نام دختری باکره به نام LO گرفته شده است. زئوس به این دختر عاشق شد و به خاطر محافظت از زن حسودش او را به شکل یک گوساله ماده درآورد که در کشتزاری از بنفشه چرا می کرد به این دلیل بنفشه قرن ها به عنوان نماد عشق معروف شد و در نمایشنامه ها از آن نام برده می شد. در نمایشنامه شکسپیر، پاک از بنفشه در تهیه مسجون عشق استفاده می کند. بو و رنگ گلها ضمن خشک کردن در صورتی که حرارت زیاد باشد از بین می رود و یا کاهش می یابد به همین دلیل برای تهیه داروها از گونه های دیگر که رنگ تیره تری دارند نیز استفاده می شود. یک تن برگ بنفشه می تواند ۳۰۰ تا ۴۰۰ گرم اسانس خالص تولید کند. این اسانس در تهیه عطر به کار می رود. از اسانس گلها در تهیه فرآورده های تازه و خوشبو کننده دهان استفاده می کنند. گیاه بنفشه دمای تا ۲۰ درجه زیر صفر را تحمل می کند. بوی گل های تازه بنفشه جزء بوهای شیرین است.
خواص:
- صفرابر
- خلط آور
- عرق آور
- نعوظ آور
- درمان غش
- درمان سرفه
- درمان حصبه
- درمان یرقان
- درمان عطش
- درمان ورم لثه
- درمان دیفتری
- درمان مخملک
- درمان شاش بند
- درمان ذات الریه
- درمان سل ریوی
- درمان صرع اطفال
- حفظ ناخن (روغن)
- درمان سوزش ادرار
- درمان جوش صورت
- درمان گلودرد چرکی
- درمان برفک کودکان
- درمان سرطان (ریشه)
- درمان مسمومیت (گل)
- درمان بی خوابی (روغن)
- درمان ورم سوزاک (ضماد)
- درمان یبوست (گل خشک)
- درمان مشکلات قلب (شربت)
- درمان سرخک و سرخجه (گل)
- درمان افسردگی (جوشانده گل)
- تقویت کننده مو (مالش با روغن)
- درمان خون دماغ (چکاندن روغن)
- درمان ناخنک چشم (چکاندن روغن)
- درمان پر کاری تیروئید (بنفشه وحشی)
- موثر در زیبایی (مالش با برگ و روغن)
- درمان خارش پلک (شستشو با جوشانده)
- درمان گرفتگی بینی (شستشو با جوشانده)
- درمان سرطان رحم (دم کرده گل و برگ)
- درمان میگرن (دم کرده گل و برگ خشک)
- درمان احتقان بینی (استنشاق جوشانده گل)
- درمان فشار خون (گل آن با عناب بجوشانید)
- درمان سردرد (استنشاق، چکاندن روغن در بینی)
- درمان ورم رحم (7 روز یک استکان جوشانده برگ)
- روشن کننده پوست (جوشانده شود و ماسک کنید)
- درمان خشکی بینی (به بینی کشیدن جوشانده گل)
- درمان خروج مقعد اطفال (آب برگ با یک سوم شکر)
- اگر هر شب آن را بپزید و ضماد کنید و بخوابید، پوست دست ها را نرم می کند.
- آن را همراه با گل بابونه دم کنید و آب آن را بر سر بریزید، رفع سردرد می کند.
- آب دم کرده آن را با آب جوشانده آلو زرد مخلوط کرده بنوشید، صفرا را دفع می کند.
- ریختن چند قطره از آب دم کرده آن در بینی برای باز کردن تنفس، رفع خشونت سینه و زکام خیلی نافع است.
- اگر 15 گرم از ساییده آن را با 25 گرم شیر خشت و 25 گرم شکر سرخ مخلوط کرده و بخورید، مسهل سریع العملی خواهد شد.
- درمان شوره سر (ضماد یا جوشانده گل آن را با آرد نخود و گل خطمی و سرکه و سپس با آب سبوس و آرد باقلا و اسفرزه بشویید).
- ده مثقال از آن را با چهل مثقال تخم کاهو بکوبید، بعد بجوشانید و آب باقی مانده را در طول 24 ساعت، 24 مرتبه بنوشید، تب حسبه یا تیفوئید را درمان می کند.
- آن را با گل نیلوفر به اندازه مساوی بجوشانید، آب آن را با شکر به قوام آید و هر سه ساعت یک قاشق سوپخوری از آن را بخورید، سینه پهلو یا ذات الریه را درمان می کند.
- آب دم کرده آن را در دهان نگهدارید و یا با آب تازه آن دهان شویه کنید، برفک دهان را برطرف می سازد، ورم لثه را می نشاند و اگر در گلو قرقره کنید آنژین را درمان می کند.
- هر روز ۱۵ الی ۸ گرم خشک آن را به صورت گرد درآورید و با آب سرد بخورید و یا سه مثقال از پودر آن را با یک مثقال شیرخشت مخلوط کرده میل کنید. اسهال صفراوی را قطع می کند.
- اگر میل دارید استفراغ کنید، 15 تا 30 گرم از ریشه بنفشه معطر را در 300 گرم آب آنقدر بجوشانید تا آب آن به نصف برسد، بعد آن را صاف کنید و آن آب باقی مانده را یک جا بنوشید، فوراً استفراغ خواهید کرد.
- در مورد سرماخوردگی، سینه پهلو، آنفلولانزا و تب های گرم مزاج مانند تب گلو، ذات الجنب، زکام های گرم مزاج و خشونت شش ها، می توانید هر روز آن را با تخم کاهو و تخم خشخاش و بارهنگ از هر کدام دو مثقال دم کنید و آب آن را بنوشید، موثر می باشد.
- بیست گرم از گلهای آن را همراه با برگ و ساقه هایش در نیم لیتر آب سرد دو ساعت بخیسانید، بعد روی آتش گذارده و قبل از جوشیدن درب ظرف را بگذارید، پانزده دقیقه آنها را هم دم کرده و بعد آب آن را صاف نموده و هر روز چهار فنجان از آن را در طول روز به مرور در چهار مرتبه بنوشید، خارش بدن سال خوردگان را برطرف می کند.
- پنجاه گرم از آن را در یک لیتر آب ریخته روی آتش بگذارید هنگامی که جوش آن شروع شد درب آن را ببندید و به مدت پانزده دقیقه دم کنید، سپس صاف کرده و هر روز سه تا پنج فنجان از آب آن را به نوبت در طول روز بنوشید خلط آور است، کم خونی را برطرف میکند حدت خون و عطش را می نشاند، سرفه ی کهنه و مزمن را تسکین میدهد، برونشیت را درمان میکند تبی که از زکام باشد را قطع می نماید.
- استفاده دارویی هنوز در دارونامه ها وجود دارد گلها خاصیت مسهل دارند. در دارونامه انگلستان بهترین شکل استفاده از گلها به صورت شربت است که برای نوزادان نصف تا یک قاشق چایخوری و یا بیشتر با مقدار مساوی روغن بادام مخلوط می شود از این شربت همچنین به عنوان یک ماده رنگی، طعم دهنده طبیعی و یا داروی اسیدی استفاده می شود در قدیم شربت بنفشه را برای رفع تورم چشم ها رفع بی خوابی درمان، یرقان درمان تب و لرزه بر طرف کردن چرک و تورم لوزه ها و صرع استفاده می کردند جرالد، یکی از متخصصان گیاهان دارویی می گوید برای تسکین تورم داخلی گوش آرامش قلب بر طرف کردن خشکی و گرفتگی گلو بهبود سردرد و به عنوان خواب آور می توان از بنفشه معطر استفاده کرد. از گل های بنفشه می توان مربای شیرینی تهیه کرد که در زمان چارلز دوم به عنوان کنسروی مطلوب با نام قند بنفشه یا Violet plate در تمام داروخانه ها به فروش می رسید و بسیار پرطرفدار بود. این فرآورده خاصیت خلط آور دارد. گلهای تازه برای افزودن به سالاد بسیار خوب است. همچنین جزائد می افزاید که از برگها می توان در تهیه مرهم و ضماد جهت سوختگی ها استفاده نمود. او معتقد است که اثرات آن بهتر از گل ختمی و ترکیبات جیوه می باشد. تمام بنفشه ها دارای طبیعت سرد و مرطوب هستند وقتی سبز و تازه اند به عنوان سرد کننده و پایین آورنده حرارت بدن به صورت داخلی و خارجی به کار می روند؛ مثلا در کاهش ورم چشم ها می توان از جوشانده گل و برگ و برای تسکین سردرد از مرهم آن بر روی پیشانی استفاده نمود. این مرهم را میتوان با اسانس گل سرخ هم مخلوط کرد. گل و برگ بنفشه به صورت فرآورده خوراکی صفرا آور بوده و به خصوص برای بچه ها مناسب است (البته اثر برگ در این مورد قوی تر) است. همچنین گلهای تازه یا خشک به شکل خوراکی، در رفع مشکلات ریوی مؤثرند. ریزوم به صورت خوراکی دارای اثرات قوی تهوع آور و مسهل می باشد و از این نظر شبیه ایپکاکوانا است. دانه ها خاصیت مسهلی و ادرار آور دارند و از آنها در مشکلات مجاری ادرار، به خصوص دفع سنگریزه در مجاری استفاده می شود. در هومیوپاتی مدرن از تنتور گل تازه برای سرفه های اسپاسمی همراه با تنگی نفس و روماتیسم مچ ها استفاده می کنند. خواص گلوکزید موجود در گیاه هنوز به طور کامل مورد بررسی قرار نگرفته، ولی مطالعات اولیه حاکی از اثر آنتی سپتیکی آن است. از زمانهای دور از فرآورده های بنفشه تازه به صورت خوراکی و موضعی برای افراد سرطانی به خصوص سرطان، گلو استفاده میشد از دم کرده برگ ها در آب جوش و به نسبت ۱ به ۵ به صورت موضعی (مالیدنی) و یا به صورت کمپرس در دردهای موضعی میتوان استفاده کرد. برای چرب کردن گلو، برگ بنفشه را خشک و پودر کرده و در روغن زیتون بریزید سپس آن را به مدت ۶ ساعت روی بخار بگذارید و بعد مصرف کنید این روغن برای رفع خشکی گلو مفید است. از اثرات دیگر بنفشه می توان تسکین سردرد، ضد میگرن، رفع بی خوابی، ضد سرفه، تسکین آسم و برونشیت را نام برد بنفشه معطر چون خاصیت معرق دارد در تسکین علائم سرماخوردگی مؤثر است. از اسانس گل ها در رایحه درمانی درمان برونشیت خستگی زیاد و مشکلات پوستی استفاده می شود.
مضرات:
- غم
- قلب
- ثقل معده
- اشتها (ریشه)
- استفراغ (ریشه)
- اسراف در خوردن آن موجب ضعف و سنگینی معده و آشفتگی حال می شود.