نام های دیگر: بلادن، بلادانه، شاه بیزک، شابیزک، گیاه لفاح، ست الحسن، جمشید کش.
نوع گیاه: بوته
نام خانواده: سیب زمینی
قسمت مورد استفاده: برگ، ریشه، میوه و دانه
مقدار و دستور مصرف: به دلیل سمی بودن میزان مصرف این گیاه باید زیر نظر متخصص طب سنتی باشد.
ترکیب شیمیایی: آلکالوئیدهای سمی مانند آتروپین و هیوسیامین در آن وجود دارد. ریشه و برگ گیاه حاوی هیوسیامین آتروپین اسکوپولامین و هیوسین است. ریشه همچنین حاوی بلادونين، كوسکوهیگرین و اپوآتروپین می باشد. ترکیبات مهم دیگر گیاه شامل پیریدین تانن. اسید سوكسي نيك، آسپاراژین، کولین و فیتوسترول است.
مشخصات: میوه ی گیاهی است از خانواده ی Solanaceae چند ساله و علفی با ساقه ی استوانه ای که ارتفاع ساقه ی آن تا یک ونیم متر میرسد. برگهای آن متناوب به رنگ سبز تیره، بیضی شکل و نوک تیز میباشد که ابعاد آنها متغیر و غیر مساوی است. گلهای آن درشت منفرد و آویزان به شکل زنگوله میباشد که جام آنها به رنگ قرمز قهوه ای یا قهوه ای تیره ی مایل به بنفش و لبه ی خارجی آن پنج قسمت کوتاه نوک تیز و مثلثی شکل است که نوک آنها به طرف خارج متمایل شده شبیه گل انار و در تابستان ظاهر میشود میوه ی آن کروی، کمی پهن و شلجمی به اندازه ای کوچکتر از آلبالو و شبیه به آن است ابتدا سبز رنگ و سپس قرمز و پس از اینکه کاملاً رسید تقریباً سیاه رنگ می شود، دارای تعداد زیادی تخم میباشد آبدار و طعم آن کمی شیرین است ریشه ی آن دراز و ضخیم گوشتی به رنگ سبز کثیف یا حنایی رنگ میباشد. این گیاه در ارتفاعات کوهها امتداد پرچینها و جنگلهای شاخه زار میروید به طور وحشی در مناطق مختلف اروپا و آسیا به خصوص هند و ایران انتشار دارد و در برخی کشورها کاشته می شود، در مناطق شمالی ایران در کوهستانهای ،جلفگ ،گرگان ،مازندران گیلان در طوالش اسالم و راه اسالم به خلخال، ارتفاعات ۱۵۰۰ متری و در گردنه حیران به طور وحشی دیده می شود. شابیزك (بلادون) به احتمال زیاد از زمان بسیار قدیم شناخته شده بوده است ولی نوشته جات واضحی از آن تا حدود قرن شانزدهم در دست نیست. استفاده از برگ آن در سال ۱۸۰۹ میلادی در فارماکویه انگلستان وارد شده است، اما ریشه آن با تهیه لینمان برای مصارف موضعی از سال ۱۸۶۰ به وسیله اسکویر معرفی شده و در انگلستان مورد استفاده قرار گرفته است. توجه داشته باشید کلیه قسمت های گیاه سمی است و میتواند منجر به مرگ شود. با توجه به سمی و کشنده بودن گیاه شناخت آن برای عموم بخصوص مناطقی که این گیاه می روید ضروری است. لذا با دیدن و شناختن قسمت های مختلف این گیاه می توان از خطرات آن مصون ماند. گیاه علاوه بر انسان برای حیوانات اهلی نظیر گاو و گوسفند نیز خطرناک و کشنده است؛ بنابراین کسانی که در مناطق شمالی کشور یعنی محل رویش این گیاه زندگی می کنند باید توجه و شناخت کاملی نسبت به آن داشته باشند. محصولات مختلفی به شکل قرص کپسول آمپول آمپول های معمولی و آمپول مربوط به جنگ و قطره های چشمی از آلکالوئیدهای این گیاه و به خصوص آتروپین در بازارهای دارویی جهان وجود دارد که مصرف آن با نسخه و تجویز پزشک خطری ندارد و بلامانع است، زیرا دوز دارویی آتروپین و ترکیبات مشابه وابسته حداقل ده بار با دوز کشنده ی آنها تفاوت دارد و این محصولات حاوی مقادیر کاملاً معینی ماده ی مؤثر می باشند. گرچه این گیاه در گذشته به مقدار زیاد و به عنوان یک گیاه دارویی مهم برای انواع بیماری ها در اشکال، تنتور برگ میوه و دانه مصرف می شده ولی به علت سمیت شدید و خطرات منجر به مرگ باید از فرآورده های صنعتی تهیه شده و زیر نظر پزشک استفاده شود. یکی از محصولات بسیار مهمی که از آتروپین این گیاه تهیه می شود قطره ی چشمی سولفات آتروپین است که در چشم پزشکی اهمیت خاصی دارد از زمانی که این قطره وارد عرصه ی چشم پزشکی جهان شده تحولی در این رشته ایجاد نموده و با گشاد کردن مردمک چشم به طور موقت می توان داخل کره ی چشم را بررسی کرد و خطرات احتمالی را به راحتی تشخیص داد. محصول دیگر استراتژيك تهیه شده از آتروپین این گیاه آمپول های خود تزریق سولفات آتروپین است که طی جنگ در اختیار سربازان قرار می گیرد تا در صورت بمباران شیمیایی آن را فوراً به خود تزریق کنند و از عوارض جانبی و مسمومیت های شدید یا منجر به مرگ مواد شیمیایی در امان بمانند. سه گیاه بنگدانه تاتوره و شابيزك همگی از خانواده ی سیب زمینی بوده و دارای ترکیبات تقریباً مشابه و در نتیجه خواص درمانی مشابه هستند که مهمترین ماده ی آنها آتروپین است و استفاده ی دارویی زیادی دارد. همچنین هر سه گیاه از سمیت بالایی برخوردارند و عدم توجه به این مسأله می تواند باعث مسمومیت منجر به مرگ شود.
خواص:
- مخدر
- مسهل
- ضد تب
- ضد درد
- ادرار آور
- ضد سم
- ضد آسم
- روانگردان
- مقوی قلب
- محرك CNS
- ضد اسپاسم
- آنتی کلینرژيك
- ضد ترشح بزاق
- بی حس کننده
- شل کننده عضلات
- دپرسیون کننده CNS
- افزایش دهنده ی فشارخون
- پاراسمياتولي تيك و مسکن
- گشاد کننده ی مردمک چشم
- آن را در روغن زیتون حل کنید و به عضو بمالید. گرفتگی و ضربه خوردگی عضو را درمان می کند.
- اگر مقداری از آن طبق نظر پزشک خورده شود آرام بخش و ضد بیماریهای عفونی است در دفع و تسکین سیاه سرفه و رفع انقباضهای تشنجی بعضی اعضا مانند عنق رحم، مقعد و مجرای بول نافع است .برای رفع دردهای سرطانی، صرع، جنون کزاز، آسم، رماتیسم مفصلی و دل پیچه های توام با درد و اسهال خونی مفید میباشد و برای گشاد کردن مردمک چشم استفاده می شود.
- شابيزك دارای اثرات ضد آسم ضد اسپاسم، ادرار آور ضد کرم گشاد کننده ی مردمک چشم اعتیاد آور مقوی اعصاب و مسکن می باشد. همچنین از آلکالوئیدهای آن می توان برای بررسی وضعیت ترشح غدد بزاقی استفاده کرد. این گیاه به صورت دارو با نسخه یا بدون نسخه به عنوان ضد اسپاسم، تسکین سرماخوردگی، مسهل، تسکین روماتیسم تسکین دردهای پارکینسون، تسکین سیا سرفه و تسکین تب یونجه در تمام دنیا مورد استفاده قرار می گیرد.آتروپین و ایزومر آن هیوسیامین جهت كوچك کردن غدد بزاقی گلو و راه های تنفسی بسیار مفید است. آتروپین همچنین به عنوان پادزهر (آنتی دپر سانت) موادی مانند کلرال هیدراته موسکارین و تریاک مورد استفاده قرار می گیرد. با توجه به اینکه ترکیبات شابيزك باعث شل شدن ماهیچه ها می گردد در درمان كاستریت و كوليك صفرا و موارد مشابه مؤثر است. در سال ۱۹۷۳ در ۱۵ درصد از نسخه های دارویی آمریکا ترکیبات آتروپین دار وجود داشت. همچنین در ۳۰ درصد موارد از این دسته داروها به عنوان ضد اسپاسم استفاده می شد. در گذشته از ریشه شابيزك در انواعی از تومورها و از برگ آن در سرطان ها استفاده می گردید. از داروهای شابيزك هنوز در معالجه ی تشنج، برونشیت سنگ کلیه تعریق شبانه، نقرس، تسکین دردهای پارکینسون روماتیسم و سیا سرفه استفاده می شود.
مضرات:
- شیره ی شابيزك می تواند باعث درماتیت روی پوست شود. افرادی که با دانه های گیاه سر و کار دارند ممکن است بر روی پوست آنها تاول یا جوش هایی به وجود آید مسمومیت با بلادون با مقادیر کم مرفین از بین می رود. خوردن سه عدد میوه ی شابیزک می تواند باعث مرگ کودکان شود. همچنین خوردن ۳ تا ۲۰ عدد دانه این گیاه در عرض ۱۵ دقیقه باعث خشکی دهان، سوزش گلو، احساس سوختگی در معده، تهوع و استفراغ حالت توهمزایی و تشنگی می گردد. در چنین حالتی فرد مسموم باید وادار به استفراغ با خوردن محلول اسیدتانیک 4 درصد شود. اداره ی دارو و غذای آمریکا (FDA) شابيزك را جزء گیاهان سمی طبقه بندی کرده و مصرف پیلوکارپین و یا فیزوسیتگمین را برای درمان مسمومیت با آن توصیه می کند.