نام های دیگر: اسپناج، اسفاناج، ابرقلیا، پانک، سوتاخون، سوماخیوس، عروس سبزی ها، ملکه سبزی ها، جاروب معده، اسبانخ، اسفناخ، پالک.

نوع گیاه: بوته

نام خانواده: اسفناج

مزاج: سرد و تر، درجه 1

قسمت مورد استفاده: برگ

مصلح: پختن با روغن بادام یا روغن گاوی تازه، دارچین، فلفل سیاه

مقدار و دستور مصرف: 8 تا 16 گرم روزی سه مرتبه به صورت دم کرده و یا میتوان به صورت پختنی و یا آش مصرف کرد.

ترکیب شیمیایی: ید، لسیتین، کاپونین، دوشو، کاروتن، کلروفیل، ساپونین، ويتامين آميد، اسید فسفریک، اسپیناسین، فولیک اسید، اکسالات دوپتاسیم، کاروتنوئید. در هر صد گرم برگ تازه و خام آن مواد زیر موجود است: سدیم – 3.1 میلی گرم آهن، ۵۱ میلی گرم فسفر، ۹۰ گرم، آب ۳ گرم، چربی 1.5 گرم خاکستر ۷۱ میلیگرم 0.60 میلیگرم نیاسین ۹۳ میلی گرم کلسیم ۴۷۰ میلیگرم پتاسیم 0.009 آرسینیک 0.2 میلی گرم را یبوفلاوین 0.31 اکسالیک اسید 3.5 گرم هیدرات کربن 0.1 میلی گرم تیامین. اسفناج خاصیت غذایی بالائی دارد و غنی از مواد آنتی اکسیدان بخصوص در نوع تازه بخارپز و یا با پخت سریع است ترکیبات مهم این گیاه شامل ویتامین B2,B3,B6,B9,A,C و املاح منگنز منیزیوم، مس ،آهن، کلسیم، پتاسیم، روی ،فسفر، سلنیوم، پروتئین اسیدهای چرب و امگا ۳ می باشند. اخیراً ترکیبات جدیدی به نام روبیس کولین در اسفناج گزارش شده که منبع فولیک اسید یا ویتامین B هستند. این ویتامین اولین بار از اسفناج استخراج شد. چون فولات در گرما تجزیه می شود، بهتر است اسفناج بخارپز شود. پختن اسفناج به مدت ۴ دقیقه می تواند میزان فولات آن را تا نصف تقلیل دهد.

مشخصات: گیاهی است یک ساله و دو ساله از خانواده ی غاز پایان کوتاه پربرگ که برگهای آن کمی،گوشتی درشت ،پهن نرم و رنگ آن سبز است. این گیاه به طور کلی دو نوع است ۱ نوع بهاره ۲ نوع پاییزه، نوع بهاره ی آن را انگلیسی و نوع پاییزه ی آن را هلندی مینامند این گیاه بومی ایران میباشد و در روزگاران قدیم موقعی که اعراب به ایران حمله کردند تخم آن را به اروپا بردند. کلمه انگلیسی Sinach مربوط به ۱۵۰ میلادی است که ریشه آن از کلمه فارسی آسپاناخ به معنی دست سبز خشن گرفته شده است. به نظر می رسد سرزمین اولیه اسفناج کشور ایران بوده است. عرب ها آن را به هندوستان انتقال داده اند و سپس به چین برده شده است. اولین گزارش های وجود اسفناج در چین که از طریق نپال صورت گرفته است مربوط به ۶۴۷ میلادی است. این گیاه در سال ۸۲۷ میلادی به سیسیل انتقال یافت. اولین گزارش های علمی که از اسفناج منتشر شده مربوط به ناحیه مدیترانه و از دانشمند بزرگ رازی بوده است. اسفناج به عنوان یک سبزی عمومی در بین اعراب مدیترانه رواج و در قرن دوازدهم میلادی به اسپانیا انتقال یافت. این گیاه در قرن ۱۳ به آلمان و در قرن ۱۳ احتمالاً از طریق اسپانیا به انگلستان و فرانسه برده شد. اسفناج به خصوص در زمستان و اوائل بهار که سبزی های دیگر کمیاب بودند مصرف زیادی در بین مردم اروپا داشت و اولین بار در سال ۱۳۹۰ میلادی در کتاب آشپزی آنجا شرح داده شده است. در سال ۱۵۳۳ میلادی کاترین د مدیسی ملکه فرانسه شد او اسفناج را به عنوان تزئین و به صورت فانتزی همراه همه غذاها سرو می کرد در این زمان ظروف غذاهایی که همراه اسفناج بود. به نام فلورنتین معروف شد؛ چرا که ملکه از فلورانس ایتالیا آمده بود چون اسفناج را منبع غنی آهن می دانستند، به سربازانی که از فرط خونریزی ضعف شدید داشتند، شراب های حاوی عصاره اسفناج می خوراندند. اسفناج منبعی سرشار از آهن است دپارتمان کشاورزی آمریکا نشان داده که در ۱۸۰ گرم اسفناج پخته ۶.43 میلی گرم آهن وجود دارد؛ در حالی که یک همبرگر آماده حاوی حداکثر ۳.42 میلی گرم آهن است. ارزش غذایی آهن به جذب آن و جذب آهن به چندین عامل بستگی دارد آهن به دو صورت قابل جذب و غیر قابل جذب وارد بدن می شود کل آهن موجود در دانه های گیاهی و سبزیجات و حدود سه پنجم آهن مواد غذایی از جمله گوشت غیر قابل جذب می باشد. مقدار کمی از آهن موجود در گوشت از نوع قابل جذب است، بنابر این آهن مواد غذایی در حالت عادی به مقدار کمی جذب بدن می شود و در صورتی که بخواهیم جذب آهن را افزایش دهیم منابع آهن باید همراه ویتامین C با فیبر (الیاف گیاهی) خورده شوند. از طرفی اسفناج دارای مقدار زیادی اگزالات است که به نوبه خود می تواند مانع جذب آهن گردد. اگزالات با آهن تولید فروس اگزالات (اگزالات آهن) می کند که باعث جلوگیری از جذب آهن آن به بدن میشود. در مطالعاتی نشان داده شده که مقدار زیاد اگزالات حتی آهن بدن را کاهش می دهد. همچنین میزان اگزالات زیاد در مواد غذایی از جمله اسفناج میتواند در بعضی افراد باعث ایجاد سنگ کلیه گردد. اسفناج همچنین حاوی مقدار زیادی کلسیم است. قسمتی از کلسیم اسفناج با اگزالیک اسید به صورت اگزالات کلسیم در می آید و باعث کاهش جذب آن می شود. کلسیم و روی همچنین باعث محدودیت جذب آهن می شوند کلسیم موجود در اسفناج نیز قابلیت جذب کمی دارد. در مقایسه مثلا بدن قادر است نیمی از کلسیم موجود در کلم بروکلی را جذب نماید؛ در حالی که فقط حدود ۵ درصد از کلسیم موجود در اسفناج را جذب می کند اگزالات یکی از ترکیباتی است که می تواند باعث نقرس و سنگ های کلیه شود. عواملی که می توانند باعث ایجاد سنگ های کلسیمی گردند شامل ژنتیک جذب مقدار بالای پروتئین، حیوانی جذب مقدار زیادی کلسیم، ویتامین بیش از اندازه هیپرپاراتیروئیدیسی مصرف بیش از اندازه فیبر (الیاف) (گیاهی) و کم تحرکی به مدت طولانی است. بین واریته های اسفناج که در قدیم وجود داشته اند واریته های امروزی تفاوت هایی وجود دارد. به عنوان نمونه اسفناج های قدیمی برگ های باریکتر و مزه کمی تلخ داشتند، ولی اسفناج های امروزی دارای برگ های پهن می باشند. اسفناج دارای سه نوع اصلی است: الف) Savoy این تنوع اسفناج رنگ سبز تیره با برگهای پیچ پیچ دارد که به صورت تازه و دسته ای در سوپر مارکتها به فروش میرسد. ب) اسفناج با برگهای صاف و پهن که تمیز کردن این نوع اسفناج بسیار راحت است و برای تهیه سوپ ها، غذای کودکان کنسرو فریز کردن و انواع غذاها مناسب می باشد. ج) Sami Savoy نوعی اسفناج با برگهای پیچ پیچ است؛ ولی کمتر از نوع اول به طوری که شستن و تمیز کردن آن راحت تر می باشد. این نوع اسفناج به صورت تازه با اشکال عمل آورده شده مورد استفاده است. اسفناج تازه فقط تا چند روز (کمتر از یک هفته) میتواند ارزش غذایی خود را حفظ کند و اگر در یخچال نگهداری شود تا هشت روز مواد مغذی آن بدون تغییر میماند. در صورتی که اسفناج به صورت تازه یا پخته فریزر یا کنسرو شود تا حدود ۸ ماه مواد مغذی آن باقی می ماند. ناگفته نماند. تغییرات و کاهش مواد مغذی اسفناج در شرایط گفته شده مربوط به همه مواد نیست و اکثراً فولات و کاروتنوئیدهای اسفناج که از مواد مهم آن می باشند، دچار تغییر و کاهش می شوند.

خواص:

1. ملین
2. ادرار آور
3. دافع بلغم
4. درمان سل
5. درمان فتق
6. درمان یرقان
7. درمان بواسیر
8. درمان کم خونی
9. درمان شاش بند
10. رقیق کننده خون
11. تصفیه کننده خون
12. درمان عطش زیاد
13. زیاد کننده شیر مادر
14. درمان سندرم اورمی
15. درمان خستگی روده
16. موثر در استحکام لثه
17. باز کننده رنگ چهره
18. محرک غدد مترشحه
19. نافع برای زنان حامله
20. موثر در درمان حصبه
21. کمک به زایمان راحت
22. موثر در درمان پیوره لثه
23. کمک به درمان کمردرد
24. قلیایی کننده خون است.
25. کمک به افزایش رشد قد
26. تقویت کننده عمومی بدن
27. درمان ناراحتی های پوستی
28. کمک کننده برای رفع ترس
29. موثر در درمان مشکلات ریه
30. برای مشکلات صفرا نافع است
31. درمان مشکلات مجاری ادراری
32. درمان تصلب شرائین و کلسترول
33. دارای پروتئین و کلفروفیل و آهن
34. درمان دمل و کورک و لک صورت
35. برای درمان عفونت روده نافع است.
36. برای درمان سکته مغزی نافع است.
37. تقویت کننده معده و کبد و لوزالمعده
38. برای درمان سوزش ادرار نافع است.
39. برای درمان گرفتگی صدا نافع است.
40. برای درمان بیماری پلاگر نافع است.
41. دارای ویتامین های K، C، B2، B1
42. برای درمان ورم زبان و روده نافع است.
43. تخم اسفناج برای درمان دل درد نافع است.
44. خوردن پخته آن برای درمان سردرد نافع است.
45. کمک به درمان سرطان به خصوص سرطان ریه
46. برای درمان سندروم اکبوم یا نا آرامی پا نافع است.
47. دم کرده تخم اسفناج برای رفع خستگی نافع است.
48. آب تخم اسفناج برای درمان آنژین قلبی نافع است.
49. درمان روماتیسم به صورت ضماد پخته داغ به موضع
50. برای پاک و براق کردن لباس های سیاه پشمی نافع است.
51. شیره تخم اسفناج برای درمان سینه درد و تب حاد نافع است.
52. خوردن به صورت خام برای درمان خارش های پوستی نافع است.
53. آب خام یا پخته ی آن را در گلو قرقره کنید درد گلو را تسکین میدهد.
54. اسفناج آب پز در روغن بادام شیرین سرخ کنید برای درمان جنون نافع است.
55. پخته ی آن را با سفید آب مخلوط کرده و بر بدن بمالید. انواع جوش رابرطرف میکند.
56. اسفناج خام با روغن بادام شیرین یا اسفناج خام با عسل برای درمان پروستات نافع است.
57. آن را در روغن زیتون بپزید و ضماد کنید سودا، انواع سوختگی و زخم های بزرگ را درمان میکند.
58. در روغن زیتون بجوشانید و به صورت موضعی به موضع بمالید برای درمان کک و مک نافع است.
59. اسفناج را در روغن زیتون بپزید و به صورت موضعی روی سوختگی ضماد کنید برای درمان سوختگی نافع است.
60. تازه ی آن را بکوبید و ضماد کنید سر سوزه و دمل را باز میکند، درد مفاصل را تسکین میدهد و ورم آن را فرو می نشاند.
61. عصاره ی آن با شکر برای درمان، یرقان اشکال در ترشح ادرار و سوزش ادرار، درد کمر و سوزاندن اخلاط صفراوی مؤثر است.
62. هر روز آب تازه ی آن را بگیرید و با روغن بادام شیرین به اندازه ی مساوی مخلوط کنید و به کودک بخورانید. باعث رشد او می شود.
63. هیجده ساعت ابداً هیچ چیز نخورید بعد دو کیلو اسفناج را بپزید و با فشار آب آن را بگیرید، سلف آن را نمک بپاشید و بخورید جهت دفع کرم کدو مؤثر است.
64. هر روز پنج تا ده گرم از تخم اسفناج را در یک فنجان دم کنید و بنوشید. خنک کننده است، درد ناحیه ی قلب و احشا را تسکین میدهد ورم کبد و یرقان را درمان میکند در مورد درمان یبوست معجزه می کند.
65. یک مشت از تازه ی آن را با یک مشت شاهی تازه بکوبید، آب بگیرید و هر روز صبح ناشتا یک فنجان بنوشید تب را کاهش میدهد خستگی جسمی و عصبی را برطرف میکند و نیروی اراده را قوی می سازد.
66. آن را بخورید، بادشکن مقوی و نیروبخش است عطش را تسکین می دهد، گلبولهای قرمز خون را زیاد میکند و کم خونی را برطرف می سازد ضد سرطان است بواسیر را درمان میکند، تخلیه ی مدفوع را آسان میسازد و دستگاه گوارش را پاک میکند بیماری پلاگر یا لکه های قرمز روی پوست را برطرف می سازد، ورم ملاز یا ورم لهات ورم ریه و ورم روده ی کوچک را درمان میکند.

مضرات:

1. برای ورم کلیه مضر است.
2. برای بیماری حصبه مضر است.
3. برای بیماری نقرس مضر است.
4. برای بیماری های قلبی مضر است.
5. برای مشکلات آلبومینوری مضر است.
6. برای بیماری بیماری آلزایمر مضر است.
7. برای افراد سرد مزاج ها به شدت مضر است.
8. مصرف زیاد اسفناج با عسل سوء مزاج می آورد.
9. برای افرادی که دچار آمبولی شده اند مضر است.
10. برای افرادی جوش صورت زیاد دارند مضر است.
11. مصرف زیاد اسفناج محیط خون را اسیدی می کند.
12. مصرف زیاد آن موجب کاهش میل جنسی می شود.
13. برای افرادی که سردرد از نوع سرد دارند مضر است.
14. اسفناج پخته شده موجب عدم جذب کلسیم می شود.
15. برای افرادی که دچار بیماری واریس هستند مضر است.
16. اسفناج سرخ شده موجب عدم جذب ویتامین C می شود.
17. برای افرادی که دچار بیماری فشارخون هستند مضر است.
18. اسفناج پخته برای افرادی که مشکلات طحال دارند مضر است.
19. برای کودکان زیر 6 سال که دچار حساسیت هستند مضر است.
20. برای افرادی که از بالا بودن اسید اوریک رنج میبرند مضر است.
21. مصرف زیاد آن برای افرادی که ورم معده و روده دارند مضر است.
22. مصرف زیاد آن برای افرادی که بیماری های کبدی دارند مضر است.
23. برای افرادی که سنگ کلیه و مثانه از نوع اورات و اگزالیک دارند مضر است.
24. برای افرادی که از بیماری چسبندگی پلاکت های خون رنج می برند مضر است.
25. زیاده روی در مصرف اسفناج برای افرادی که مشکلات مفاصل دارند مضر است.
26. مصرف زیاد آن برای افرادی که مشکلات صفرا نظیر سنگ کیسه صفرا دارند مضر است.
27. زیاد کننده اسید معده است و برای افرادی که از بالا بودن اسید معده رنج می برند مضر است.
28. افرادی که سنگ کلیه صفرا یا ورم مفاصل نقرس دارند باید در مصرف اسفناج احتیاط کننده، زیرا اگزالات موجود در آن ممکن است مشکلات آنها را تشدید کند.
29. اسفناج نباید به کودکان زیر چهار ماه داده شود. همچنین از نگهداری طولانی مدت اسفناج تازه یا پخته باید خودداری کرد؛ زیرا ممکن است نیترات های موجود در آن به نیتریت تبدیل شوند که در این صورت مضر خواهند بود.

نکته:

• برای از بین بردن اکسالات مضر آن، با آب جوش بشویید یا با بخار بپزید.