نام های دیگر: کرت، سلم، فولب، چگرد، تج، سیال، چش پالوس، پلوزا، ام غیلان، مغیلان، سنط، ضنط، خرنوب مصری، ببله، بابل، نب نب.
نوع گیاه: درخت
نام خانواده: کهور
مزاج: سرد و خشک
قسمت مورد استفاده: صمغ
ترکیب شیمیایی: صمغ عربی ماده ای ترد و شکننده بدون بو و بدون مزه است که حاوی تعدادی قند طبیعی اسیدها کلسیم و الکترولیت های دیگر است مهمترین ماده ی آن آرابین” می باشد که نمك كلسيم اسيد آرابيك است. ساختمان شیمیایی آن به صورت کمپلکسی بسیار پیچیده است، به طوری که تاکنون به درستی روشن نشده است. مشخصات ۳۵ نمونه صمغ عربی با دستگاه های تجزیه ای از جمله NMR مورد بررسی قرار گرفته و مشخص شده ساختمان اصلی آن ۵ گالاکتوز است که در زنجیرم های جانبی با ۵ اسید گلوکوروتیک و در زنجیره های انتهایی با با رامنوز و یا آرابینوز اتصال دارد جرم مولکولی صمغ عربی بسیار زیاد و بین ۲۰۰ تا ۶۰۰ هزار دالتون است. صمغ عربی به خوبی در آب حل می شود، ولی در الکل نامحلول است.
مشخصات: گیاه تولید کننده ی صمغ عربی درختچه ای است که ارتفاع آن تا ۸ متر میرسد. شاخه های فراوانی دارد که تیغ دار و پوشیده از تار است. این شاخه ها دارای انشعابات زیادی هستند ساقه ی آن نیز پوستی صاف و مایل به سفید دارد. برگ های این گیاه از برگچه های کوچکی تشکیل شده اند و به صورت شانه ای می باشند. دمبرگ به همراه یک تا سه عدد گل در کنار یک تیغ از ساقه جدا می شوند گل ها سفید و معطر هستند و به صورت گل اذین سنبله در محور ساقه قرار دارند میوه های گیاه به صورت نیام به طول تا ۱۰ سانتی متر و عرض حدود ۲ سانتی متر می باشد که تا ۵ عدد دانه دارند. صمغ این گیاه به طور طبیعی در اثر گزش حشرات با تغییرات آب و هوایی و خشک شدن پوست با شکستگی ساقه و شاخه به بیرون تراوش می کند؛ اما برای جمع آوری صمغ به طور وسیع و در سطح استفاده تجارتی پوست ساقه را به صورت نوارهایی به طول ۵۰ و عرض ۳ سانتی متر برش می دهند تا صمغ از آن خارج شود حدود يك ماه بعد، ترشحاتی به شکل و اندازه های مختلف بر روی ساقه ایجاد می شود که به مرور زمان سفت می گردد. در این مرحله صمغ ها قابل جدا شدن از ساقه هستند که آنها را در افتاب یا با حرارت مصنوعی خشک می کنند. صمغ عربی در اندازه های مختلف و به رنگ سفید یا سفید مایل به زرد است. صمغ هایی که قرمز روشن و یا قهوه ای هستند مرغوبیت ندارند و هرچه سفیدتر باشند مرغوب ترند صمغ عربی به خوبی در آب حل می شود و از آن محلولی غلیظ و چسبنده به دست می آید این درختچه بیشتر در آفریقا از دریای سرخ تا سنگال و در تمام سودان می روید. طبق کتاب فرهنگ نام های گیاهان ایران نوشته ی ولی الله مظفریان چهار گونه ی خودرو از این گیاه در ایران وجود دارد ولی در سال های اخیر گونه های دیگری نیز از نقاط مختلف جهان به ایران آورده و کشت شده اند. به همین دلیل حدود بیست گونه آکاسیای خودرو و کاشته شده در نواحی جنوبی ایران وجود دارد. صمغ عربی در طب سنتی و به طور روزمره در میان مردم از گذشته های دور استفاده می شده است. مصریان صمغ عربی را به عنوان چسب و پایه اصلی داروهای تسکین درد به کار می بردند. طبیبان عربی نیز بیماری های متعددی را با کمک این گیاه درمان می کردند و در واقع به همین دلیل نام صمغ عربی را به خود اختصاص داده است. امروزه از این گیاه در صنایع مختلف به طور گسترده استفاده می شود. به طور مثال در صنعت داروسازی به عنوان لینت دهنده در صنعت آشپزی برای کمک به بدن و بافت ها در بعمل آوردن مواد غذایی و همچنین در تثبیت رنگ ها از فیبرهای به دست آمده از شاخه های این گیاه نوعی نخ ۱ تهیه می شود. بهترین صمغ عربی، صمغ درختان سودان و نیجریه است.
خواص:
- آب جوشانده ی برگ آن را بنوشید. قابض است و اسهال را بند می آورد.
- ضماد تازه ی برگ آن برای التیام جراحت های بزرگ و عمیق مفید است.
- حقنه یا عماله ی عصاره غلاف میوه آکاسیای عربی برای تقویت معده مفید است.
- آب دم کرده ی خارهای آکاسیای عربی را بنوشید. قابض است و اسهال را بند می آورد.
- با آب جوشانده ی برگ آن بخور دهید. برای رفع درد اعصاب و رفع ناراحتی اعصاب مفید است.
- پاشیدن گرد عصاره غلاف میوه آکاسیای عربی برای قطع خونریزی از هر عضو بدن مفید می باشد.
- پنج گرم از عصاره غلاف میوه آکاسیای عربی را بخورید. قابض است خون ریزی را بند می آورد، خون روی از سینه را قطع می کند.
- اگر عصاره غلاف میوه آکاسیای عربی را به چشم مالیده شود، سرخی چشم را برطرف می کند و موجب تقویت دید چشم می شود.
- عصاره غلاف میوه آکاسیای عربی را در آب حل کنید و با آن سر را بشویید. رنگ مو را سیاه می کند و از ریختن مو جلوگیری می نماید.
- اگر عصاره غلاف میوه آکاسیای عربی را با سفیده ی تخم مرغ مخلوط کنید و روی مواضع سوختگی بمالید. مفید است و مانع تاول زدن می شود.
- اگر عصاره غلاف میوه آکاسیای عربی در رحم وارد شود، برای تمیز کردن و خشک کردن رطوبت های رحم مفید است و رحم را محکم می کند و خونریزی را قطع می نماید.
- مصرف خوراکی صمغ عربی خاصیت و اثر مشخصی ندارد. مشتقانی از صمغ عربی توانسته کلسترول را کاهش دهد، اما باعث کاهش چربی نشده است. تحقیقاتی بر روی موش نشان داده که صمغ عربی کلسترول سرم آن را کاهش داده است. این ماده همچنین در مدت چهار تا دوازده هفته باعث کاهش کلسترول در انسان شده است صمغ عربی نرم کننده ی مخاط هاست و به همین دلیل باعث کاهش التهاب جدار مخاطی می گردد. از صمغ عربی در فرآورده های موضعی جهت درمان سریع تر زخم ها، داروهای ضد سرفه و بعضی فرآورده های مربوط به اختلالات روده و معده استفاده می شود. در مطالعات خارج از بدن در صورتی که صمغ عربی به میزان 0.5 تا ۱ درصد به محیط کشت اضافه شود، می تواند از رشد باکتری های دهان و دندان از جمله پروتلا اینتر مدیا و پر فیروموناس جینجیوالیس جلوگیری کند.
- طرز تهیه عصاره غلاف میوه آکاسیای عربی: غلاف میوه را قبل از رسیدن چیده و کوبیده و با فشار عصاره ی آن را میگیرند و صاف میکنند و روی آتش ملایم جوش می دهند تا کمی سفت شود سپس آن را در قالبهایی ریخته و خشک می کنند. رنگ تازه ی آن سرخ و یاقوتی است و پس از خشک شدن سبز مایل به سرخ و سیاه می شود و خشک شده ی آن به صورت قطعاتی به وزن ۱۲۵ گرم و ۲۵۰ گرم در بازار عرضه می شود.
مضرات:
- صمغ عربی غیر سمی و خوراکی است. فقط در موارد معدودی حساسیت های تنفسی و پوستی از آن گزارش شده است. صمغ عربی حاوی آنزیم پراکسیداز می باشد که طی مدت کوتاهی در معرض حرارت خراب می شود. در صورتی که این آنزیم غیر فعال نشود بسیاری مواد از جمله آمین ها فنل ها، آلكالوئيدها، ويتامين ها و مواد دارویی در صورت مخلوط شدن با آن اکسید و خراب می شوند.