نام های دیگر: صعتر الحمار، آویشن، حاشا، کلکیک اوتی، آفشن، اوشن طبسی (اوشن کوهی)، اوشن صعتر رسمی، سرپوله، اسپولوم، ماشو، تیموس، تومش، بودنه کوهی، صعتروس واریفاس، آویشم، مشک طرامشیع، اوشمک، آویشن وحشی، مرزنجوش آفریقایی.
نام خانواده: نعناع
مزاج: بسیار گرم و خشک
نوع گیاه: درختچه کوچک
مصلح: کاسنی، کتیرا، سرکه انگور
قسمت مورد استفاده: قسمت های هوایی (برگ و گل)
ترکیب شیمیایی: اسانس روغنی فرار به نام سر پوله، ترپن الکل، ایزومر آن اورسولیک اسید، اولئانولیک اسید، پینن، ال پینن، دی ال پینن، سیمن، پی سیمن، تیمول، پاراتیمول، ترپن، بورنیل آستات، لینالول، بورنئول، کارواکرول.
مقدار و دستور مصرف: مقدار مصرف عادی آن برای افراد بالای یک سال، 6 الی 3 گرم برگ خشک، در یک نوبت و روزی 3 الی 1 مرتبه تکرار این مقدار است. کودکان کمتر از یک سال، 1 الی 0.5 گرم از گیاه یا معادل آن از فرآورده های آویشن را روزی چند مرتبه می توانند مصرف کنند. همچنین میزان مصرف تنتور آویشن برای بزرگسالان 40 قطره تا سه بار در روز و یک ششم این مقدار، برای کودکان زیر یک سال است. مصرف شربت های مختلف، بر حسب دستور کارخانه سازنده می باشد. افزون بر این، دم کرده 5 گرم در 100 میلی لیتر آب، به عنوان غرغره یا دهانشویه و یا مصارف موضعی، توصیه شده است.
مشخصات: گیاهی است از خانواده ی abiatae یا Menthaceae علفی و پایا و چند ساله که شبیه صعتر و پونه کوهی است. دارای ساقه های هوایی ،متعدد ،پرپشت کوتاه و خزنده و در قسمت قاعده ی چوبی به رنگ قهوه ای و در قسمت فوقانی ساقه سبز و نرم است و بلندی ساقه ۲۰ تا ۵۰ سانتی متر و دارای ریشه ای با الیاف چوبی میباشد. ساقه ی زیرزمینی آن کمی چوبی برگهای آن به رنگ سبز خاکستری و به شکل بیضی خیلی کوچک و در اغلب گونه ها کرک دار و در گونهی وحشی آن بیکرک است، به طول متوسط ۶ و عرض متوسط ۲ میلی متر گلهای آن کوچک و خوشه ای به رنگ سفید مایل به بنفش و سرخ میباشد که تا تیرماه و یا مرداد تمام میشود تخم آن ریز و کوچک تر از تخم خردل و تمام اعضای این گیاه معطر است. گونه های مختلفی از این گیاه در مناطق مختلف ایران از جمله در ارتفاعات منجیل اراک ،کردستان کرمانشاه دامنه های جنوبی البرز آزاد بر طالقان توچال دره ی کرج آذربایجان ،کرمان شاهوار کوه در ارتفاعات ۳۷۰۰ ۲۹۰۰ متر اور امان ،کردستان رودبار ،نور ،کجور دره ی چهل دختر گرگان شناسایی شده است. رومیان نیز آویشن را می سوزاندند، زیرا باور داشتند که دود آن عقرب را دور می کند. گیاهانی با نام آویشن پهن، آویشن باریک و آویشن شیرازی که در عطاری ها و در بازار ایران وجود دارند، متنفاوت از آویشن هستند، ولی به علت شباهت در بعضی ترکیبات یا شباهت ظاهری، به این نام ها نامیده شده اند.
خواص:
- محرک
- ادرار آور
- اشتهاآور
- نرم کننده
- دافع سودا
- درمان آسم
- درمان زگیل
- درمان چاقی
- درمان چاقی
- درمان آرتروز
- تقویت کننده
- درمان واریس
- درمان دل درد
- درمان سیاتیک
- درمان مننژیت
- درمان سرطان
- درمان ورم روده
- درمان ورم کلیه
- درمان شاش بند
- درمان التیام زخم
- افزاینده شیر مادر
- درمان سیاه سرفه
- درمان مسمومیت
- درمان شب کوری
- ضد عفونی کننده
- درمان سنگ کلیه
- تصفیه کننده خون
- درمان اختلال کلیه
- درمان اخلاط خونی
- درمان سوء هاضمه
- درمان برفک دهان
- درمان کلسترول بالا
- تقویت کننده حافظه
- درمان سرماخوردگی
- درمان مشکلات کبد
- تقویت کننده حافظه
- تقویت نیروی جنسی
- درمان تب (دم کرده)
- دارای هورمون گیاهی
- درمان درد انتهای دنده
- درمان صرع (دم کرده)
- درمان اختلالات مغزی
- درمان روماتیسم (حمام)
- درمان میگرن (دم کرده)
- درمان پیچیدگی عضلات
- درمان پوست چرب (بخور)
- درمان عفونت مجاری اردار
- دارای ویتامین های E،B،A
- تقویت اعصاب و رفع خستگی
- درمان گلودرد چرکی (غرغره)
- درمان ترشحات سفید خانم ها
- درمان پادرد (حمام با جوشانده)
- درمان مشکلات دهان و دندان
- درمان ناتوانی و ضعف جسمانی
- دارای اثر آنتی بیوتیک و ضد قارچ
- درمان جوش صورت (عرق آویشن)
- درمان مشکلات قاعدگی (دم کرده)
- درمان سرفه های شدید صبحگاهی
- درمان بی خوابی (بردن در تختخواب)
- تقویت مو (شستن سر با پخته آویشن)
- موثر در زیبایی (دم کرده با اکلیل کوهی)
- درمان مشکلات معده (به صورت دم کرده)
- شیاف آن برای خشو کردن رحم مؤثر است.
- درمان انگل (دم کرده 20 الی 50 گرم آویشن)
- معطر کردن عسل (اگر زنبورها از ان استفاده کنند)
- آن را در دهان بجوید، بوی بد دهان را مرتفع می سازد.
- پیشگیری از سرماخوردگی در زمستان (دم کرده با سوسنبر عصرها)
- درمان ناراحتی های ریوی مانند برونشیت (6 الی 5 قطره اسانس آن را روی قند بچکانید و با چای میل کنید).
- درمان ورم لوزه (100 گرم در هفته آویشن را در نیم لیتر الکل 90 درجه خیس کنیدو نصف آن را غرغره کنید).
- آویشن را بجوشانید و با آبش موضع درد را کمپرس کنید، رگ به رگ شدگی عضو و پیچیدگی عضلات را درمان می کند.
- آب جوشانده ی غلیظ آن را به سر بمالید رشک و شپش سر را نابود میکند پیاز مو را تقویت کرده و ریزش آن را قطع می سازد.
- پنجاه گرم ساقه گلدار آن را در یک لیتر آب جوش به مدت دوازده دقیقه دم کنید و روزی سه بار پارچه یا پنبه ای را در آن فرو کرده و بر تبخال بمالید، آن را درمان می کند.
- برگ های تازه ی آن را خورد کنید و بدون آب در ظرفی سربسته آن را بپزید بعد پخته ی آن را در گاز یا پارچه ای تمیز بپیچید و تا گرم است روی عضو ببندید برای درمان بیماریهای بلغمی و درد سینه مفید است و درد گردن و درد مفاصل را تسکین میدهد.
- ده گرم از آن را که از سر سبزی چیده اید به مدت سه هفته در نیم لیتر الکل بخیسانید، بعد به اندازه ی نصف آن آب اضافه کنید و هر روز با آن الکل قرقره نمایید و هر روز سه بار قرقره را ادامه دهید ورم لوزه تین را درمان می کند و دیگر احتیاج به عمل ندارد.
- بیست تا سی گرم از آن را در یک لیتر آب جوش دم کنید، بعد آب آن را صاف کرده و بنوشید. نیروبخش، خلط آور، قاعده آور، ضد درد، ضد تشنج و به طور خفیف عرق آور است، معده را تقویت میکند، نفخ شکم و سوء هاضمه را معالجه مینماید اگر کسی مبتلا به اسهال یا اختلالات روده باشد عوارض آن را برطرف می کند.
- بیماران مبتلا به رماتیسم می توانند ۵۰۰ گرم از آن را در کیسه ای بریزند و در مقداری آب انداخته و پانزده دقیقه بجوشانند، بعد آب آن را در یک لیوان پر از آب با درجه حرارت ۳۵ تا ۴۰ قرار داده و ۲۰ دقیقه در آن وان استراحت کنند. بعد بلافاصله خود را خشک کرده و لباس های گرم بپوشند و از حمام خارج شده و در رختخواب بخوابند و روی خود را هم گرم بپوشانند تا خوب عرق کنند. این عمل برای آنان شفابخش است.
- مصرف خوراکی آویشن دارای اثرات خلط آور و ضد سرفه خوبی است، به همین دلیل محصولات بسیاری، به ویژه به صورت شربت از آن تهیه شده است، همچنین در برونشیت، سیاه سرفه و نزله ها، می توان از آن استفاده کرد. خاصیت ضد میکروب تیمول در آن بسیار قوی و حدود 25 بار از فنل در مورد تعدادی از میکروب ها بیشتر است. همچنین در بعضی محصولات موضعی، به عنوان ضد خارش، ضد میکروب، مالشی قرمز کننده و محرک، محلول های حمام و محلول های غرغره برای کاهش تورم دهان و گلو استفاده می شود. شکل دیگر مصرف آویشن، به صورت پودر در بعضی ادویه جات و ترشی ها است، همچنین به طور مستقیم یا همراه با دیگر گیاهان، به عنوان بو، مزه و ضد نفخ در صنایع غذایی مصرف زیادی دارد. در طب عوام، بیشتر به خاطر اثرات مسکن، ضد اسپاسم و ضد نفخ، از آن استفاده می کنند.
مضرات:
- بیماری آلبومینوری
- مضر برای زنان حامله
- زیاد کردن بیش از اندازه میل جنسی (مصرف زیاد).
- مصرف زیاد آن عضله قلب را تضعیف کرده و ایجاد صدای گوش می کند و موجب سرگیجه می شود.