نام های دیگر: آفتاب پرست، عبادالشمس، آذریون (آتش گون)، تورنسول، طیلاون، آفتاب گردگ، دوارالشمس، صامریوما.

مزاج: گرم و خشک

مصلح تخم آفتابگردان: آبغوره، آب انار، سرکه

مزاج تخم آفتابگردان: گرم و خشک، درجه 3

ترکیب شیمیایی: آفتابگردان نزدیک به ۵۰ درصد روغن حدود ۲۳ درصد مواد پروتئینی و حدود ۲۰ درصد مواد هیدروکربنی ویتامین های B1,B5,E و A و املاح معدنی مهمی از جمله منگنز، منیزیم، مس، سلنیم، فسفر، پتاسیم، آهن و روی در خود دارد. مهمترین اسیدهای چرب روغن آفتابگردان اسیدهای اولئیک پالمیتیک استئاریک آراشید یک و لینوسریک هستند که اسید اولئیک بالاترین درصد را تشکیل میدهد. ترکیبات دیگر دانه شامل لیستین، آلبومین، گلبولین فیتین آرژینین و آنزیم های لیپاز فتولاز و اسیدهای هلیان تنیک و اسید هلیانتیک می باشند. گلها ترکیبات فلاونوئیدی، آنتوسیانین، رزینی تانتی و هتروزیدی دارند.

مشخصات: آفتابگردان گیاهی است یکساله با ساق های راست و خشن که ارتفاع آن به بیش از ۲ متر و گاه حتی به 3.5 متر میرسد. برگها، بزرگ منفرد قلبی شکل دندانه دار و پوشیده از کرک می باشند. کاپیتول آن بسیار بزرگ است و قطر آن تا ۲۵ سانتیمتر می رسد بر روی نهنج آن دو نوع گل زبانه ای در کنار) و لوله ای در وسط به رنگ زرد قرار دارند کاپیتول ها با بزرگ و سنگین شدن به حالت خمیده و آویخته در می آیند میوه آن فندقه بزرگ و تقریباً بیضی شکل با دو برجستگی و به رنگ بنفش تیره تا سیاه و گاهی همراه با خطوط سفید یا خاکستری است که مغز روغن داری درون آن قرار دارد. مغزها حدود ۵۰ درصد وزن میوه را تشکیل میدهند و حدود ۴۵ درصد روغن دارند کشت آفتابگردان به خاطر استخراج روغن آن در نقاط مختلف جهان از جمله ایران معمول است. آفتابگردان بومی آمریکاست. از ۲۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بومی مکزیک بوده و احتمالاً پس از آنجا بومی دره های میسیسیپی شده است. این گیاه در قرن شانزدهم میلادی توسط فرانسیسکو پیزارو به اسپانیا برده و کشت شد در قرن ۱۸ میلادی مصرف روغن آفتابگردان به طور گسترده در اروپا  معمول گشت. پس از روغن گیری دانه آفتابگردان از تفاله آن به عنوان غذای دام استفاده می شود. به تازگی آفتابگردان هایی کشت میشود که گل آن کاملاً به سمت پایین افتاده است. این نوع آفتابگردان جذابیت کمتری نسبت به انواع تزئینی دارد ولی کمتر در معرض آسیب پرندگان قرار گرفته و به امراض گیاهی کمتری مبتلا می شود. گیاه آفتابگردان شیرابه ای تولید می کند که از آن در تهیه لاستیک های کم آلرژی استفاده می شود. بعضی اقوام سنتی آمریکا طبق رسوم خود گیاه آفتابگردان را در لبه شمالی کشتزارهای خود به عنوان چهارمین خواهر به همراه سه خواهر دیگر ذرت، لوبیا و کدو می کارند. علت نام آفتابگردان برای گیاه چرخش گلهای آن به سمت افتاب است. نهنج گلها که در معرض نور خورشید است صبح به سمت شرق غروب به سمت غرب و هنگام ظهر رو به بالا قرار می گیرند این پدیده را هلیوتریپیسم مینامند که یکی از شگفتی های خلقت گیاهان می باشد. نام جنس آفتاب گردان (Helianthus) از دو کلمه یونانی به نام Helios به معنی خورشید و Anthous به معنی گل گرفته شده است. روغن فشار اول تهیه شده از دانه ها بدون دخالت حرارت استخراج می شود که دارای بهترین کیفیت و رنگ زرد روشن می باشد و در تغذیه مورد استفاده است. روغن های بعدی تحت تأثیر حرارت استخراج می شوند که رنگ تیره و بوی مشخصی دارند و بیشتر در صنایع مورد استفاده قرار می گیرند. با وجودی که ارتفاع گیاه معمولاً تا ۲ متر می باشد و حداکثر ممکن است به 3.5 متر برسد، ولی در سال ۱۵۶۷، این گیاه با ارتفاع ۱۲ متر در پادوا و بعدها با ارتفاع ۸ متر در مادرید و در سالهای اخیر به ارتفاع ۸ متر در هلند، اونتاریو و کانادا گزارش شده است. آفتابگردان در فرهنگ های مختلف جهان به نوعی سمبل تبدیل شده است. به عنوان مثال، ناحیه ای در ایالت کانزاس آمریکا بدین نام نهاده شده است همچنین، یکی از شهرهای گل در ژاپن به این نام مشهور است. آفتابگردان گاهی به نام «ایدئولوژی سبز» به کار رفته و در قرن نوزدهم سمبل حرکت و پیشرفت هنر و زیبایی شناخته شد. حداقل ۳۲ واریته مختلف از آفتابگردان در نقاط مختلف جهان وجود دارد که ممکن است از نظر شکل ظاهر نیز با هم متفاوت باشند. در سال ۱۹۷۹ دانشمندی به نام و گل مدل طرح تهیج گل افتابگردان را از نظر ریاضی، طرز قرار گرفتن و زوایای دانه ها (میوه) نسبت به هم و تعداد آنها را کشف و به صورت فرمولی درآورد. او با این مطالعه اثبات کرد که نظم و هماهنگی عجیب طبیعت مانند هماهنگی بین دو قطب کره زمین است. این فرمول و مدال امروز در برنامه های کامپیوتری مورد استفاده طراحان می باشد.

خواص:

1. صفرابر
2. داری روی
3. دارای پتاسیم
4. قاعده آور است.
5. پالایش کننده مغز
6. باز کننده عروق مغزی
7. برای جراحت ریه نافع است.
8. برای درمان جرب نافع است.
9. برای درمان سرفه نافع است.
10. برای درمان بواسیر نافع است.
11. دارای ویتامین های K، D، A
12. برای درمان یرقان نافع است.
13. برای درمان لاغری نافع است.
14. برای مشکلات کبد نافع است.
15. برای درمان استسقاء نافع است.
16. برای رفع مسمومیت نافع است.
17. ریشه آن دارای هورمون جنسی
18. برای درمان اعصاب معده نافع است.
19. برای درمان صرع بچه ها نافع است.
20. تخم له شده ان با آب ادرار آور است.
21. برای درمان گزیدگی عقرب نافع است.
22. برای درمان قولنج و کولیت روده نافع است.
23. تخم های آفتاب گردان دارای اسید پانگامیک
24. ضماد برگ کوبیده آن برای تحریک نافع است.
25. تخمه تازه آفتاب گردان برای تقویت اعصاب نافع است.
26. مضمضه آب ریشه آفتابگردان برای دفع بلغم نافع است.
27. ضماد برگ + شیر برای درمان مننژیت اطفال نافع است.
28. خوردن تخم آفتابگردان برای بیماری سنگ کلیه نافع است.
29. جواشنده ریشه آفتابگردان برای درمان درد دندان نافع است.
30. دم کرده گل و ریشه آن برای درمان سوء هاضمه نافع است.
31. خوردن تخمه آفتاب گردان تازه برای تقویت بینایی نافع است.
32. شیاف از ریشه آفتابگردان در مهبل برای درمان نازایی نافع است.
33. ریشه آفتاب گردان برای تصفیه آب حاوی رادیواکتیو مناسب است.
34. دم کرده برگ آفتابگردان برای درمان انگل های روده ای نافع است.
35. تخمه و بستن آفتابگردان بر کمر برای تقویت نیروی جنسی نافع است.
36. روغن آفتابگردان برای درمان تصلب شرایین و ضایعات آتروم نافع است.
37. غرغره با جوشانده تخم و برگ آفتابگردان برای درمان گلودرد نافع است.
38. ریشه آفتاب گردان برای درمان قلب افراد دارای طبع سرد مزاج نافع است.
39. خوردن تخمه تازه آفتابگردان و ضماد آن برای درمان روماتیسم نافع است.
40. خوردن تخمه تازه آفتابگردان و ضماد آن بر روی صورت برای زیبایی نافع است.
41. روغن آفتابگردان غیر از مصرف غذایی در بسیاری از حامل های دارویی کاربرد دارد. همچنین، در تهیه مارگارین، ارزان تر از روغن زیتون می باشد. روغن های آفتابگردان مختلفی در بازار وجود دارند که تفاوت آنها در میزان درصد اسید اولئیک شان است. این اسید چرب که از نوع چربی های غیر اشباع می باشد. از چربی های مناسب تغذیه ای است. حتی گاهی درصد این اسید چرب را در روغن آفتابگردان بالاتر از درصد آن در روغن زیتون تنظیم می کنند. یکی از کاربردهای بسیار جالب گیاه آفتابگردان در سالهای اخیر جلب مواد سمی از جمله سرب، آرسنیک و اورانیوم از خاک است از این خاصیت در جذب، اورانیوم سزیوم – ۱۳۷ و استرانسیم ۹۰ بعد از انفجار نیروگاه چرنونیل در شوروی سابق استفاده شد. در قدیم از عصاره گل های تازه به عنوان ضد تب و مالاریا استفاده می کردند که این اثر مربوط به خواص ضد میکروبی آن است. همچنین، اسانس گل آفتابگردان دارای خاصیت التیام زخم می باشد. اسیدهای چرب غیر اشباع تخمه آفتابگردان و وجود فیتوسترول در آن باعث کاهش کلسترول خون می گردد. به همین دلیل در سالهای اخیر روغن های متفاوتی با درصد اسیدهای چرب غیر اشباع از جمله روغنهای با درصد بالای اسید اولئیک به بازار عرضه شده که اثرات کاهش کلسترول و چربی آن قابل مقایسه با روغن زیتون می باشد. منیزیم قابل ملاحظه موجود در دانه آفتابگردان به سلامت استخوان ها کمک و از خستگی بی حالی، سردردهای میگرنی و بالا رفتن فشارخون جلوگیری می کند. اخیراً ترکیبی از گل آفتابگردان جدا کرده اند که خاصیت ضد ویروس ایدز دارد. این موفقیت که امید تازه ای در تولید داروهای درمان ایدز ایجاد نموده به شدت در حال پژوهش و بررسی است.

مضرات:

1. برای بیماری یرقان مضر است.
2. برای بیماری های طحال مضر است.
3. مصرف زیاد آن صدا را خشن می کند.
4. مصرف زیاد آن برای گلودرد مضر است.
5. مصرف زیاد آن ایجاد اخلاط بد در بدن می کند.
6. مصرف زیاد آن موجب اختلالات تنفسی خواهد شد.
7. سرخ کردن در روغن آفتابگردان موجب افسردگی خواهد شد.
8. به علت قاعده آور و خطر سقط جنین در خانم های باردار استفاده نشود.
9. خوردن تخمه و روغن آفتابگردان ایجاد چسبندگی و پیچ خوردگی روده می کند.
10. مصرف تخمه و روغن آفتابگردان در دوران شیردهی مادر موجب تشدید یرقان نوزاد خواهد شد.